AB’de kişi başı gıda israfı 132 kilo: Kıbrıs 294 kg ile zirvede, İspanya 65 kg ile en düşük

Eurostat’a göre AB’de 2022’de kişi başına 132 kg gıda israfı üretildi; bunun %54’ü hanelerden (72 kg/kişi) geliyor. Toplam israf 59,2 milyon ton. Ülke bazında en yüksek israf Kıbrıs (294 kg) ve Danimarka (254 kg)’da; en düşük İspanya (65 kg), Slovenya (71 kg) ve Hırvatistan (72 kg)’da. (European Commission)

AB genelinde kişi başı israfın sektörlere göre bileşimi (2022)

Sektör	kg/kişi
Birincil üretim	10
İşleme–imalat	25
Perakende	11
Restoran–yeme-içme	15
Haneler	72
Toplam (AB-27 ort.)	132

Kaynak: Eurostat  “Gıda israfı, her bir AB sakini için ortalama 132 kg, 2022”. (European Commission)

Kişi başı gıda israfında ilk 5 ve son 5 ülke (AB, 2022)

En yüksek 5

Sıra	Ülke	kg/kişi (2022)
1	Kıbrıs	294
2	Danimarka	254
3	Yunanistan	193
4	Portekiz	185
5	Malta	162

En düşük 5

Sıra	Ülke	kg/kişi (2022)
1	İspanya	65
2	Slovenya	71
3	Hırvatistan	72
4	Macaristan	95
5	Bulgaristan	101

Kaynak: Eurostat  (ülke kırılımları, 2022). (European Commission)

Türkiye: hane halkı gıda israfı

AB üyesi olmadığı için Türkiye’ye dair “toplam gıda israfı (kg/kişi)” Eurostat göstergesinde yer almıyor. UNEP – Food Waste Index 2024’e göre Türkiye’de hane halkı gıda israfı 2022’de ~102 kg/kişi. Bu değer yalnızca haneleri kapsıyor; perakende ve yeme-içme dâhil toplam tüketici düzeyi için birleşik bir Türkiye rakamı raporda yayımlanmadı. (UNEP 2024’e atıf veren TÜBA raporu, 2021 tahmini 93 kg/kişi’den 2022’de 102 kg/kişi’ye güncellendiğini de not etmişti.) (Türkiye Bilimler Akademisi)

Neden “hane” vurgusu?

Eurostat’ın AB göstergesi tüm aşamaları (üretim–imalat–perakende–yeme-içme–haneler) kapsayan toplam israfı verirken, UNEP’in birçok ülke için sunduğu en sağlam veri hane halkı katmanı üzerinedir. Bu nedenle Türkiye için burada hane rakamı kullanılmıştır. (European Commission)

Bu veriler ne söylüyor?

• Politika önceliği: haneler. AB’de toplam israfın yarısından fazlası hanelerde. Davranışsal müdahaleler (alışveriş planlama, porsiyonlama, artan yemeği değerlendirme) ve yerel kampanyalar kısa vadede fark yaratabilir. (Food Safety)
• Ülke farkları büyük. Kişi başı israfta Kıbrıs–Danimarka gibi ülkeler AB ortalamasının çok üzerinde; İspanya–Slovenya–Hırvatistan gibi ülkeler daha düşük. Bu farkta ölçüm kapsamı, yeme alışkanlıkları ve gıda hizmetleri sektörü payı etkili olabilir. (European Commission)
• Küresel bağlam: UNEP’e göre 2022’de dünyada 1,05 milyar ton gıda israf edildi; bunun %60’ı hanelerde. AB eğilimi, küresel resimle uyumlu. (UNEP - UN Environment Programme)

AB ortalaması ve seçilmiş göstergeler (2022)

Gösterge	Değer
Kişi başı gıda israfı (AB-27)	132 kg/kişi
Toplam gıda israfı (AB-27)	59,2 milyon ton
Hane payı (kg/kişi, AB-27)	72
Hane payı (yüzde, AB-27)	%54

Türkiye – hane halkı gıda israfı

Gösterge	Değer	Kapsam	Kaynak
Hane halkı gıda israfı (2022)	102 kg/kişi	Sadece haneler	(Türkiye Bilimler Akademisi)

 

Bilgi: Türkiye: UNEP Food Waste Index 2024; Türkiye için hane halkı tahmini 102 kg/kişi (2022) — TÜBA’nın 2024 raporunda UNEP 2024’e atfen yer alır. Kaynaklar: (Türkiye Bilimler Akademisi)