Temel göstergeler
| Gösterge | Değer |
|---|---|
| Türkiye’de 18-74 yaş grubu nüfus | 59.127.000 |
| Bakım sorumluluğu olanların oranı | 43,1% |
| Bakım sorumluluğu olan kadınların oranı | 45,6% |
| Bakım sorumluluğu olan erkeklerin oranı | 40,6% |
Kaynak: TÜİK, İş ve Aile Yaşamının Uyumlaştırılması Araştırması, 2025
Bakım sorumluluğu erkeklerin istihdama katılımını artırırken kadınları sınırlıyor
İlk bakışta genel tablo dikkat çekici görünüyor. Bakım sorumluluğu olan yetişkinlerin işgücüne katılım oranı yüzde 60,5 ile bakım sorumluluğu olmayanların oranı olan yüzde 56,4’ün üzerinde gerçekleşti. 18-74 yaş grubunda genel işgücüne katılım oranı ise 2025 yılında yüzde 58,2 oldu.
| Grup | Oran |
|---|---|
| Genel, 18-74 yaş grubu | 58,2% |
| Bakım sorumluluğu olanlar | 60,5% |
| Bakım sorumluluğu olmayanlar | 56,4% |
| Bakım sorumluluğu olan kadınlar | 37,8% |
| Bakım sorumluluğu olmayan kadınlar | 41,7% |
| Bakım sorumluluğu olan erkekler | 86,0% |
| Bakım sorumluluğu olmayan erkekler | 70,0% |
Kaynak: TÜİK
Ancak toplam oranlar, belirgin bir cinsiyet farkını gizliyor. Kadınlarda bakım sorumluluğu işgücüne katılımı sınırlıyor. Bakım sorumluluğu olan kadınların işgücüne katılım oranı yüzde 37,8 olurken, bakım sorumluluğu olmayan kadınlarda bu oran yüzde 41,7 olarak gerçekleşti.
Erkeklerde ise tablo tersine dönüyor. Bakım sorumluluğu olan erkeklerin işgücüne katılım oranı yüzde 86,0’a ulaşırken, bakım sorumluluğu olmayan erkeklerde bu oran yüzde 70,0 oldu. Bu bulgu, bakım sorumluluklarının erkekler için ekonomik bir motivasyon yaratırken, kadınlar açısından işgücü piyasasına katılımda engel oluşturduğuna işaret ediyor.
İstihdamdakilerde en yaygın sorumluluk çocuk bakımı
İstihdamdaki kişiler arasında en yaygın bakım sorumluluğu çocuk bakımı oldu. 18-74 yaş grubunda çalışanların yüzde 39,0’ı yalnızca çocuk bakım sorumluluğu taşıyor. Yalnızca torun bakım sorumluluğu olanların oranı yüzde 2,3, yalnızca yetişkin bakım sorumluluğu bulunanların oranı ise yine yüzde 2,3 olarak kaydedildi.
| Bakım türü | İstihdamdakiler içindeki oran |
|---|---|
| Yalnızca çocuk bakımı | 39,0% |
| Yalnızca torun bakımı | 2,3% |
| Yalnızca yetişkin bakımı | 2,3% |
| Çocuk ve yetişkin veya torun ve yetişkin bakımı | 2,1% |
Kaynak: TÜİK
Bakım sorumluluklarının yaygınlığına rağmen profesyonel bakım hizmetlerinden yararlanma oranı sınırlı kaldı. 15 yaş altı çocuğu olan istihdamdaki kişilerin yüzde 83,0’ı herhangi bir profesyonel çocuk bakım hizmeti kullanmadığını bildirdi.
| Kullanılan hizmet | Oran |
|---|---|
| Profesyonel hizmet kullanmayanlar | 83,0% |
| Kurumsal bakım merkezleri | 14,0% |
| Evde ücretli profesyonel bakım | 1,6% |
| Hem kurumsal hem evde bakım hizmeti | 1,4% |
Kaynak: TÜİK
Yetişkin bakımında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Bakıma muhtaç yetişkinlerden sorumlu olanların yüzde 79,3’ü profesyonel bakım hizmeti kullanmadı. Ücretli evde bakım hizmetinden yararlananların oranı yüzde 17,0, kurumsal bakım merkezlerinden yararlananların oranı ise yüzde 3,6 oldu.
| Kullanılan hizmet | Oran |
|---|---|
| Profesyonel hizmet kullanmayanlar | 79,3% |
| Evde ücretli profesyonel bakım | 17,0% |
| Kurumsal bakım merkezleri | 3,6% |
Kaynak: TÜİK
Aileler bakımı çoğunlukla kendi içinde çözüyor
Profesyonel çocuk bakım hizmeti kullanmayan istihdamdaki kişilerin yüzde 50,8’i, bakımın kendileri veya eşleri tarafından sağlandığını belirtti. Çocuklarının kendi başına bakabilecek yaşta olduğunu söyleyenlerin oranı ise yüzde 19,7 oldu.
| Neden | Oran |
|---|---|
| Bakımın kendisi veya eşi tarafından sağlanması | 50,8% |
| Çocukların kendi başına bakabilecek yaşta olması | 19,7% |
| Hizmetlerin maliyetinin yüksek olması | 17,6% |
| Büyükanne, büyükbaba veya diğer akrabalardan destek alınması | 5,5% |
Kaynak: TÜİK
Maliyet de önemli bir engel olarak öne çıktı. Profesyonel hizmetlerin pahalı olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 17,6 olarak kaydedildi. Bu oran, profesyonel çocuk bakım hizmeti kullanılmamasında üçüncü en yaygın neden oldu. Yüzde 5,5’lik bir kesim ise çocuk bakımında büyükanne, büyükbaba veya diğer akrabalardan destek aldığını bildirdi.
Yetişkin bakımında ise profesyonel hizmet kullanmama nedenleri arasında ilk sırada yüzde 72,6 ile “ihtiyaç duyulmaması” yer aldı. Ancak yüzde 17,9’luk kesim yüksek maliyeti, yüzde 5,3’lük kesim ise hizmetlerin mevcut olmamasını ya da dolu olmasını gerekçe gösterdi.
| Neden | Oran |
|---|---|
| İhtiyaç duyulmaması | 72,6% |
| Maliyetin yüksek olması | 17,9% |
| Hizmetlerin mevcut olmaması veya dolu olması | 5,3% |
Kaynak: TÜİK
Milyonlarca kişi iş ve aile yaşamını dengelemekte zorlanıyor
Bakım sorumluluğu bulunan istihdamdaki kişilerin yüzde 70,1’i iş ve aile yaşamını dengelemede önemli bir zorluk yaşamadığını belirtti. Buna karşın yaklaşık 4,3 milyon kişi bu konuda sorun yaşadığını bildirdi.
| Gösterge | Değer |
|---|---|
| Zorluk yaşamadığını belirtenler | 70,1% |
| Zorluk yaşadığını belirten kişi sayısı | 4.303.000 kişi |
| Başlıca engel: uzun çalışma saatleri | 38,4% |
| Uzun çalışma saatlerini belirten erkekler | 39,3% |
| Uzun çalışma saatlerini belirten kadınlar | 36,4% |
| Yorucu veya yıpratıcı iş | 26,9% |
| Uzun işe gidiş-geliş süresi | 8,9% |
Kaynak: TÜİK
Zorluk yaşayanlar arasında en yaygın neden yüzde 38,4 ile uzun çalışma saatleri oldu. Bunu yüzde 26,9 ile yorucu ya da fiziksel olarak zorlayıcı işler, yüzde 8,9 ile uzun işe gidiş-geliş süreleri izledi. Uzun çalışma saatlerini sorun olarak gösterenlerin oranı erkeklerde yüzde 39,3, kadınlarda ise yüzde 36,4 olarak kaydedildi.
Bakım sistemi hâlâ büyük ölçüde aileye dayanıyor
TÜİK verileri, Türkiye’de bakım sisteminin büyük ölçüde aile içi ve enformel düzenlemelere dayandığını gösteriyor. Yetişkinlerin önemli bir bölümü bakım sorumluluklarını yönetebildiğini belirtse de, bakım yükünün kadınlar üzerinde daha fazla yoğunlaşması, profesyonel hizmet kullanımının düşük kalması ve maliyet engeli, sorunun bireysel hane tercihlerini aşan yapısal bir boyutu olduğunu ortaya koyuyor.
Kaynak: TÜİK, İş ve Aile Yaşamının Uyumlaştırılması Araştırması, 2025 Veri portalı: data.tuik.gov.tr/en/press/62062