TÜİK’in Ocak 2026 TÜFE verileri manşette %30,65’e, gıdada %31,69’a işaret ederken; AB ve OECD ortalamaları düşük tek hanelerde. Bu fark, Mahfi Eğilmez’in ürettiği “multiflasyon” kavramı çerçevesinde, fiyat artışına ek olarak gramaj küçülmesi ve kalite düşüşü gibi “gizli” kanalların da izlenmesini zorunlu kılıyor.
Mahfi Eğilmez, kendi sitesinde enflasyon çeşitlerini bir tablo olarak anlatmış. Bu yazıda multiflasyon‘a da Türk tipi enflasyon diyerek referans veriyor.
| Enflasyon Çeşitleri | Nedeni |
|---|---|
| Arz ya da Maliyet Enflasyonu | |
| Arz eksikliği kaynaklı enflasyon | Üretimin, tüketimi karşılayamaması sonucu fiyatların artması |
| Maliyet artışı kaynaklı enflasyon | Üretimde kullanılan girdi maliyetlerinin artmasıyla fiyatların yükselmesi |
| Skimpflasyon | Malların fiyatları değişmediği halde kalitesinin düşürülmesi |
| Shrinkflasyon | Malların fiyatları değişmediği halde miktarının düşürülmesi |
| Greedflasyon | Satıcılar tarafından enflasyonun üzerinde fiyat artışları yapılması |
| İthal edilmiş enflasyon | İthal mal ve girdi fiyatlarının artması sonucu fiyat artışları |
| Yapısal enflasyon | Fiyat, ücret, kira artışlarının geçmiş enflasyona endekslenmesi sonucu ortaya çıkan inatçı enflasyon |
| Talep Enflasyonu | |
| Kamu harcamaları artışı kaynaklı enflasyon | Kamu harcamalarının talep artışına onun da fiyatların yükselmesine yol açarak enflasyona katkıda bulunması |
| Para arzı artışı kaynaklı enflasyon | Piyasada para arzı artışıyla talepte artış ortaya çıkması sonucu fiyatların yükselmesi |
| Öne çekilmiş talep kaynaklı enflasyon | Yüksek enflasyon ihtiyaç ötesi talebi o da fiyat artışlarını doğurur |
| Gösterge (yıllık) | Türkiye | AB / Euro Alanı | OECD |
|---|---|---|---|
| Manşet enflasyon | %30,65 (Ocak 2026, TÜFE) | %2,3 (AB, Aralık 2025, HICP) – %1,7 (Euro Alanı, Ocak 2026 hızlı tahmin) | %3,7 (Aralık 2025) |
| Gıda enflasyonu | %31,69 (Ocak 2026, TÜFE – “Gıda ve alkolsüz içecekler”) | %2,8 (AB gıda, Aralık 2025, HICP – “Food and non-alcoholic beverages”) | %3,9 (Aralık 2025) |
Not: AB gıda verisi HICP sınıflamasında “Food and non-alcoholic beverages” kalemidir. Eurostat ve OECD yayınları ülke ve dönem bazında revizyon yapabilir.
Türkiye’de gıda enflasyonu: Aylık artışın yaklaşık üçte biri gıdadan geliyor
TÜİK’e göre Ocak 2026’da TÜFE aylık %4,84 arttı. Aynı ay “gıda ve alkolsüz içecekler” grubundaki aylık artış %6,59 oldu. Bu kalemin aylık enflasyona katkısı 1,61 puan olarak raporlandı; başka bir ifadeyle aylık artışın yaklaşık %33’ü gıda kanalından geldi.
Ocak 2026 – Türkiye (TÜİK)
- Manşet TÜFE (yıllık): %30,65
- Gıda ve alkolsüz içecekler (yıllık): %31,69
- Manşet TÜFE (aylık): %4,84
- Gıda (aylık): %6,59
- Gıdanın aylık enflasyona katkısı: 1,61 puan
Kaynak: TÜİK TÜFE bülteni (Ocak 2026) ve SBB değerlendirme notu.
Gıdanın etkisi sadece fiyat artışından değil, hanehalkı bütçesindeki payından da besleniyor. TÜİK’in sepet güncellemesinde gıdanın ağırlığı 2026 için yaklaşık %24 bandında. Bu, gıdadaki her oynaklığın manşete yüksek aktarım üretmesi anlamına geliyor.
Karşılaştırmalı görünüm: Türkiye – AB – OECD arasındaki ölçek farkı
Eurostat’ın Aralık 2025 bülteninde AB yıllık enflasyonu %2,3 olarak raporlanıyor. OECD’nin Aralık 2025 güncellemesinde OECD ortalaması %3,7. Aynı referanslarda gıda enflasyonu AB’de %2,8, OECD’de %3,9 bandında.
Oransal okuma
- Türkiye gıda enflasyonu / AB gıda enflasyonu: ~11,3 kat
- Türkiye gıda enflasyonu / OECD gıda enflasyonu: ~8,1 kat
- Türkiye manşet enflasyon / AB manşet enflasyon: ~13,3 kat
- Türkiye manşet enflasyon / OECD manşet enflasyon: ~8,3 kat
Hesap basit. İlgili dönemlerdeki resmi yıllık oranların birbirine oranlanması ile bu sayılar elde ediliyor.
Shrinkflasyon ve skimpflasyon: Etiket sabit, maliyet artışı gizli
Shrinkflasyon nedir?
Shrinkflasyon, etiket fiyatı aynı (ya da sınırlı artarken) ürünün miktarının azalmasıdır – gramaj düşer, adet azalır, hacim küçülür. Sonuçta tüketicinin ödediği “birim fiyat” yükselir. ABD GAO ve St. Louis Fed gibi kurumlar shrinkflasyonu, özellikle gıda ve hızlı tüketim ürünlerinde görülen maliyet aktarım stratejisi olarak tanımlar.
Örneğin, üstteki haber görseli, 2010’da ekmeğin 300 gr fiyatının 85 kuruş olduğunu, 2020’de 200 gr fiyatının 1,50 TL olduğunu söylüyor. Alttaki görsel ise 2022 yılından 200 gr fiyatının 3 TL olduğunu söylüyor. Bugün ise Ankara’da 200 gr ekmeğin satış fiyatı 15 TL. Eğer 300 gr olsaydı, bu fiyat 22,50 TL olacaktı. 2010’dan 2025’e ekmek enflasyonu, aynı miktar ekmek için %2650 civarında artmış oldu.
Ekmek dışında, shrinkflasyon ambalajlı ürünlerde de çok sık görülüyor. Örneğin, çikolatalar, bisküviler gibi ürünlerde, ürün miktarı azalırken, fiyatlar artıyor. Eğer bir ürünün tüketiciye pahalı geleceği hissedilirse önce ürün miktarı azaltılırken, kalitesinde de bir düşüş ona eşlik ediyor. Etiket fiyatı aynı kalırken (ya da sınırlı artarken) tablet gramajının düşürülmesi (ör. 100 g -> 80 g) shrinkflasyonun klasik bir örneği. Aynı şekilde yoğurt örneği de verilebilir. Yoğurtlar 1 kg ağırlığındaki kutular yerine daha küçük kutularda satılıyor, örneğin 900 gram ya da 850 gram olan kutular eski 1 kg’lık kutu ile aynı fiyata satıldığında zam hissedilmemiş gibi geliyor, ancak miktar azaldığı için aslında bir zam var.
Skimpflasyon nedir?
Skimpflasyon, ürün miktarı sabit görünürken kalitenin düşmesidir – daha ucuz içerik, daha düşük dayanıklılık, daha zayıf hizmet standardı gibi. Bu kanalın kritik özelliği, gramaj değişimi kadar “ölçülebilir” olmamasıdır. Bu nedenle, resmi endeks ile tüketici deneyimi arasında izah edilmesi gereken bir fark üretme kapasitesi yüksektir.
Buna da yine ekmekten ya da geçmişte tüketilebilen neredeyse her gıda maddesinden örnek verilebilir. Kalitesi ve ağırlığı düşerken, fiyatı artan ekmek, tek ölçüsü olmasa da, biri olarak görülebilir. Ya da çikolatalar gibi ambalajlı ürünlerde kullanılan yağın cinsi ya da şekerin şeker pancarı mı, yoksa bir katkı maddesi mi olacağı düşünülüyor.
Neticede, shrinkflasyon ve skimpflasyon enflasyonu durdurmuyor, ancak kısa sürelerde daha görünmez hale getirmeye yardım ediyor. Ancak, cepler aynı şekilde etkileniyor.
Kurumsal çıkarım
Shrinkflasyon ve skimpflasyon, resmi enflasyonu geçersiz kılmaz; fakat tüketim deneyimini açıklamak için “tamamlayıcı gösterge seti” ihtiyacını büyütür. Mahfi Eğilmez’in “multiflasyon” yaklaşımı, bu çoklu mekanizmayı tek bir sayıya sıkıştırmadan yönetilebilir bir çerçeveye taşımayı hedefler.
Büyük uçurum: Resmi enflasyon ile raf gerçeği neden farklı hissediliyor?
Resmi enflasyon, standartlaştırılmış bir sepetin fiyat değişimini ölçer. Ancak yüksek oynaklık dönemlerinde hanehalkı deneyimi, üç ek kanalla farklılaşır:
- Bütçe kompozisyonu etkisi – Gıda gibi yüksek ağırlıklı kalemlerdeki artış, alt gelir dilimlerinde daha yüksek “baskı” üretir.
- Ürün ikamesi – Tüketici daha ucuz ürüne geçtikçe kalite standardı düşer; bu skimpflasyon sinyali üretir.
- Ürün yenileme hızı – Ambalaj, gramaj ve içerik değişimleri hızlandıkça, raf gerçekliğini takip etmek operasyonel olarak zorlaşır.
Ekonomik Baskı Haritası nedir?
Bu haberde “Ekonomik Baskı Haritası”, tek bir endeks değil; hanehalkı üzerindeki fiyat baskısını yönetsel olarak görünür kılan bir çerçeve olarak kullanılıyor:
TanımEkonomik Baskı Haritası = (Fiyat şoku) x (Sepet hassasiyeti) x (Gizli enflasyon kanalları) x (Gelir tamponu)
Bu çerçeve, “enflasyon kaç?” sorusunu “hangi hane segmenti, hangi ürün grubunda, hangi kanaldan baskı görüyor?” sorusuna dönüştürür.
Yönetim ekranı tek sayıdan fazlasını gerektiriyor
Kurumsal okuma açısından bu, enflasyonu sadece makro oran olarak değil, hanehalkına aktarılan baskının bileşenleri olarak yönetmeyi zorunlu kılıyor.
Veri notu ve kaynaklar
Bu haber metni, 24 Şubat 2026 itibarıyla erişilebilir resmi bültenlerden ve referans tanımlardan HepsiVeri için gazeteci Onur Metin tarafından derlenmiştir. Yayınlar revizyon içerebilir.
- TÜİK – “Tüketici Fiyat Endeksi, Ocak 2026”:
data.tuik.gov.tr - Eurostat – “Euro area annual inflation” (Aralık 2025 ve Ocak 2026 hızlı tahmin bültenleri):
Aralık 2025 –
Ocak 2026 hızlı tahmin - OECD – “Consumer prices – OECD updated” (Aralık 2025 güncellemesi):
oecd.org - T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı – “Ocak 2026 tüketici ve üretici fiyat gelişmeleri”:
sbb.gov.tr - Mahfi Eğilmez – “Multiflasyon ya da Türk tipi enflasyon” (kavramsal çerçeve):
mahfiegilmez.com - St. Louis Fed – “Beyond Inflation Numbers: Shrinkflation and Skimpflation” (tanımlar):
stlouisfed.org - U.S. GAO – “What is shrinkflation?” (tanım ve çerçeve):
gao.gov