Türkiye’den yükseköğretim mezunu gençlerin yurtdışına göçü, artan bir eğilim gösteriyor. İşsizlik, liyakat sorunları, ekonomik istikrarsızlık ve özgürlük arayışı, gençlerin bavullarını kalıcı olarak toplamasına neden oluyor. Bu gidiş yalnızca bireysel bir tercih değil; ülkenin bilimsel ve ekonomik geleceği açısından da büyük bir uyarı. Hepsiveri göçenleri derledi.
Türkiye’den gençlerin göçünde artış
TÜİK’e göre Türkiye’den göç eden kişi sayısı 2023’te 424.345’e ulaştı. Bu kişilerin önemli bir bölümü 25–34 yaş aralığında, yani üniversite mezunu gençler [1].
2015’te yükseköğrenimli bireylerin beyin göçü oranı %1,6 iken bu oran 2023’te %2’ye yükseldi [2].
[Görsel 1: 2010–2024 arası Türkiye’den yurtdışına göç eden kişi sayısı – Çubuk grafik]
[Tablo 1 – Göç edenlerin yaş dağılımı]
Yaş Grubu Oran (%)
25–29 14,4
20–24 12,2
30–34 12,1
🧬 Kimler Gidiyor?
En fazla yurtdışına giden grup, Moleküler Biyoloji ve Genetik (MBG) bölümü mezunları. MBG mezunlarının %17,9’u yurt dışında yaşamayı seçiyor [3]. Ardından mühendislik, bilgisayar ve temel bilimler bölümleri geliyor [4].
[Tablo 2 – Mezuniyet alanına göre göç oranı]
Bölüm Göç Oranı (%)
Moleküler Biyoloji & Genetik 17,9
Bilgisayar Mühendisliği 8,4
Elektrik-Elektronik Müh. 9,1
Gençler Hangi Ülkeleri Tercih Ediyor?
Gençlerin çoğu Almanya, ABD, İngiltere, Hollanda ve Kanada’ya yöneliyor [5]. Bunun başlıca nedeni bu ülkelerin sunduğu yüksek maaş, düzenli yaşam, bilimsel özgürlük ve sosyal güvence.
[Tablo 3 – En çok tercih edilen ülkeler]
Ülke Oran (%)
ABD 21,4%
Almanya 17,5%
Birleşik Krallık 11,2%
Hollanda 6,9%
Kanada 4,9%
Neden gidiyorlar?
Gençlerin göç etmesine neden olan başlıca etkenler şöyle:
İşsizlik ve düşük gelir
Vasıflarına uygun iş bulamayan gençler, geçinemedikleri için gidiyor [6].
Liyakat eksikliği
Kamuda torpil, özel sektörde akrabalık ilişkileri gençlerde “çalışmanın değeri yok” algısı yaratıyor [7].
Akademik baskı ve düşük kalite: Üniversitelerde özgürlük eksikliği, araştırma olanaklarının sınırlılığı öne çıkıyor [8].
Toplumsal baskı ve özgürlük sorunu
İfade özgürlüğünün daralması, yaşam tarzına müdahale gibi unsurlar özellikle kadınları ve LGBTİ+ bireyleri etkiliyor [9].
“KYK bursu ile bir konsere gitmek bile lüks oldu. Öğrenciler tiyatroya gitmek için hesap yapıyor.” [10]
Göç kalıcı mı, geçici mi?
Eskiden gençler “okuyup dönerim” diyordu. Şimdi çoğunluğu kalıcı olarak yurtdışına yerleşmek istiyor [11]. Her 100 başarılı gençten 59’u bu yönde düşünüyor [12].
Kadınlar da göç ediyor
OECD verilerine göre vasıflı göçmen kadınların sayısı artıyor [13]. Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitsizliği, mesleklerde ilerleme şansının düşük olması ve baskılar kadınların göçünü tetikliyor [14].
“Sanal Beyin Göçü” de artıyor
Gençlerin bir kısmı fiziksel olarak Türkiye’de yaşasa da, uzaktan yurtdışı firmalar için çalışıyor. Bu yeni eğilime “sanal beyin göçü” deniyor [15].
Dönmek istiyorlar mı?
Birçok genç aslında ülkesine bağlı. Ancak adalet, liyakat ve ekonomik istikrar sağlanmadan dönmeyi düşünmüyorlar [16]. Geri dönenlerin çoğu, yeni bilgilerle katkı sunmak istese de, sistemin dışlayıcı yapısı onları engelliyor [17].
Ne yapılmalı?
Liyakat sistemine geçilmeli, torpil son bulmalı
Genç işsizliğiyle mücadele edilmeli
Üniversiteler özerkleştirilmeli, bilim desteklenmeli
Diaspora ile bağ kurulmalı, dönenlerin katkısı teşvik edilmeli
“Beyin göçü bir sonuçtur. Bu sonuç, gençlerin neden kalmak istemediğini anlamadan değişmez.”
Kaynaklar
[1] TÜİK 2023 Göç İstatistikleri
[2] Göç Araştırmaları Vakfı – Türkiye’de Beyin Göçü Alarm Veriyor
[3] GazeteBilim – Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunları neden Türkiye’yi terk ediyor?
[4] Dergipark – Beyin Göçü Üzerine Nitel Bir Araştırma
[5] BBC Türkçe – Beyin Göçü: “İlk 400’e giren öğrencilerimizi altın tepside yurt dışına sunuyoruz”
[6] Tez-Koop-İş Sendikası – Eğitimli Gençler Neden Gidiyor?
[7] Cumhuriyet – Gençler neden göç ediyor? Artık sorun para değil
[8] Medyascope – Yurt dışında ve Türkiye’de üniversite öğrencisi olmak
[9] Medya Penceresi – Gençler neden yurt dışında yaşamak istiyor?
[10] Cumhuriyet – KYK bursu ile yaşam maliyeti karşılaştırması
[11] Teke Tek Bilim – Gençler neden gitmek istiyor?
[12] Gençlerin Yurtdışına Göçü: Trendler ve Veriler – erc.metu.edu.tr
[13] OECD – Gender and High-skilled Migration
[14] Tez-Koop-İş – Kadınlar ve göç
[15] Göç Araştırmaları Vakfı – Sanal Beyin Göçü
[16] Dergipark – Geri Dönüş Engelleri
[17] erc.metu.edu.tr – Ampirik Beyin Göçü Raporu
—————–
Onur Metin