Yılbaşı yaklaşınca havai fişek gündemi Avrupa’da hem sokakta hem ekranda yükseliyor. Ancak Google Trends verileri, “havai fişek” ilgisinin her ülkede aynı takvime kilitlenmediğini gösteriyor: Bazı ülkelerde zirve Noel-yılbaşı bandında toplanırken, bazılarında ulusal günler, yaz kutlamaları veya geleneksel etkinlik haftaları yıl sonunu gölgede bırakabiliyor. Türkiye ise bu haritanın içinde “iki merkezli” bir profil çiziyor: Yıl sonu ana zirve, 29 Ekim ise belirgin ikinci tepe.
Bu haberde kullandığımız görselleştirme, Google Trends’te “Fireworks” konusunun (topic) haftalık ilgi endeksini (0-100) gösteriyor. Bu, mutlak arama hacmi değil, normalize edilmiş bir ölçüm: 100 ilgili ülke ve zaman aralığında en yüksek haftayı, 50 ise o zirvenin yaklaşık yarısı düzeyinde ilgiyi temsil ediyor. Dolayısıyla asıl soru “kim daha çok aradı” değil, “hangi ülke hangi haftalarda tavan yaptı” sorusu.
Google Trends iki farklı izleme mantığı sunar: “search term” (arama terimi) ve “topic” (konu). Topic yaklaşımı, benzer anlamlı aramaları farklı dil ve yazım biçimleriyle birlikte, tek bir kavramsal kümede toplamaya çalışır. Bu, çok dilli Avrupa kıyaslarında daha stabil bir okuma sağlar.
Avrupa’nın ana modeli: Yıl sonu konsolidasyonu
Grafikte yer alan ülkelerin büyük bölümünde “Fireworks” (Havai fişek) ilgisinin en yüksek noktası Aralık sonu – Ocak başı bandında toplanıyor.
Almanya, Avusturya, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Hollanda, İsveç, Norveç, Polonya, Portekiz, Slovakya gibi ülkeler bu modelin en net örnekleri. Bu ülkelerde havai fişek araması, yıl sonu döneminde hem planlama ihtiyacı (nereden alınır, kurallar, saatler, etkinlikler) hem de gündem akışıyla (yasaklar, güvenlik tartışmaları, hava durumu, yerel duyurular) üst üste binerek tek bir güçlü pik üretiyor.
Bu tablo, havai fişeğin bazı coğrafyalarda “yıl sonu ritüeli” olarak sabitlendiğini düşündürüyor. Yani talep, sadece bir geceye değil, o geceyi hazırlayan haftalara yayılan bir arama davranışıyla iz bırakıyor.
Yılbaşını geride bırakanlar: Ulusal günler ve gelenek haftaları
Bazı ülkelerde ise yıl sonu zirvesi baskın değil. Grafikte bu farklılaşma dört başlıkla öne çıkıyor:
- Fransa: Yaz ortasında belirgin zirve. Grafikte “Bastille Day” (14 Temmuz) ve ayrıca “Assumption Day” (15 Ağustos) etiketleri var. Yani ulusal gün ve yaz sezonu, yıl sonuna güçlü bir alternatif oluşturuyor.
- İsviçre: “Swiss National Day” (1 Ağustos) etrafında yükseliş. Ulusal günün takvim ağırlığı belirgin.
- Macaristan: “St. Stephen’s Day” (20 Ağustos) çevresinde zirve. Yaz ortası burada ana eksen.
- Birleşik Krallık: “Guy Fawkes” (5 Kasım) piki. Yılbaşı dışı, geleneksel bir etkinlik haftası net bir lider zirve üretiyor.
- ABD: Bu haber için Avrupa’ya ek olarak eklenmiş bir bölge de Amerika Birleşik Devletleri. ABD grafiğinde “havai fişek” arama ilgisi yılbaşından çok 4 Temmuz Bağımsızlık Günü çevresinde zirve yapıyor. Bu desen, ABD’de havai fişeğin “yıl sonu ritüeli” olmaktan ziyade ulusal gün ve yaz dönemi etkinlik ekonomisiyle daha güçlü biçimde eşleştiğini gösteriyor.
Bu ülkeler, haberin ana fikrini kristalize ediyor: Avrupa’da havai fişek gündemi tek bir “yılbaşı” penceresine kilitli değil, ulusal ve kültürel takvimle yeniden dağılıyor.
Öte yandan, havai fişekler birçok ülkede kontrollü patlatılıyor ve çevre ile doğadaki diğer canlılara karşı etkileri tartışmalı bir konu.
Yaz penceresi güçlü olanlar: İspanya ve İtalya
Yıl sonu liderliğini koruyup yazın güçlü ikinci dalga üreten ülkeler de var. Grafikte en görünür örnekler:
- İtalya: “Ferragosto” (15 Ağustos) etiketiyle yaz ortası ikinci dalga.
Ferragosto, İtalya’nın tamamında 15 Ağustos’ta kutlanan resmi bir tatildir. Kökeni, İmparator Augustus’un tarım sektöründeki haftalarca süren yoğun çalışmanın ardından 1 Ağustos’u dinlenme günü ilan ettiği Feriae Augusti festivaline dayanmaktadır.
- İspanya: “Feast of Sant Joan” (Haziran sonu) ve “Assumption Day (and others)” (Ağustos ortası) etiketleriyle iki ayrı yaz penceresi.
24 Haziran’da kutlanan Aziz John Günü, birçok kişi için Barselona’nın en önemli bayramlarından biridir. İki özel etkinlik kutlanır: Katalonya’nın koruyucu azizi Aziz John’un doğum günü ve yılın en kısa gecesi ve takvimsel olarak yazın başlangıcı olan yaz gündönümü.
Bu desen, havai fişeğin bazı ülkelerde yıl sonuna ek olarak “festival sezonu” ekonomisiyle de güçlü biçimde eşleştiğini gösteriyor.
Türkiye odağı: Yıl sonu lider, 29 Ekim belirgin ikinci tepe
Türkiye’de “Fireworks” “havai fişek) ilgisinin en yüksek haftası yıl sonu bandında. Bu, Avrupa’nın geniş kısmıyla aynı çizgi. Ancak Türkiye’yi ayırt eden asıl unsur, grafikte ayrıca etiketlenen “Republic Day” piki: 29 Ekim haftası, yıl sonu dışında dikkate değer bir tepe üretiyor.
Bu Türkiye profili, iki farklı dinamiğin aynı ülkede birlikte çalıştığını düşündürüyor:
- Yıl sonu talebi: Yılbaşı, eğlence ekonomisi ve organizasyon yoğunluğu nedeniyle havai fişek aramasını doğal olarak yukarı taşıyor. Bu, tüketici davranışı tarafında öngörülebilir bir takvim etkisi.
- Ulusal gün etkisi: 29 Ekim gibi yüksek görünürlüklü, kitlesel kutlamaların yoğunlaştığı haftalarda arama ilgisi tekrar yükseliyor. Bu, yılbaşı dışında da havai fişeğin “kutlama altyapısı” olarak devreye girdiğini gösteren ikinci bir pencere.
Türkiye açısından bu ikinci pencere habercilikte önemli, çünkü “yılbaşı dışında da havai fişek gündemi var mı” sorusuna somut bir dijital iz bırakıyor. Üstelik bu iz sadece “kutlama” ile sınırlı olmayabilir. Yerel yönetimlerin etkinlik takvimleri, güvenlik ve denetim tartışmaları, yasaklar, hayvan refahı ve çevresel etkiler gibi başlıklar yıl içinde dönem dönem gündeme geldikçe arama ilgisini besleyebilir. Bu yorum, doğrudan verinin kendisini değil, verinin işaret ettiği “gündem mekanizmasını” açıklamaya yönelik bir çerçevedir.
HepsiVeri için hazırladığım grafik de tam burada.
0-100 endeksi nasıl okunur?
Değerler normalize edilmiş ilgi endeksidir. 100, ilgili ülke ve zaman aralığında en yüksek haftadır. Bu nedenle grafik “kim daha çok aradı” değil, “ne zaman zirve oldu” sorusunu güçlü yanıtlar.
Topic ile arama terimi farkı nedir?
Topic, farklı dillerde benzer anlamlı aramaları aynı kavram altında toplar. Arama terimi ise yazılan kelimeye daha sıkı bağlıdır. Bu haberdeki okuma, topic mantığıyla yapılmalıdır.
Türkiye için, Aralık 2022-2023-2024-Aralık 2025’te en çok bu aramanın yapıldığı haftalar içinde, yılbaşları dışında; 29 Ekim 2023 haftası (Cumhuriyet Bayramı), 28 Mayıs 2023 haftası (Seçim kutlamaları), 27 Ekim 2024 (Cumhuriyet Bayramı haftası) ve 8 Kasım 2025 (Kocaeli Dilovası’ndaki parfüm deposu patlamasının havai fişek patlaması olduğunun sanılması üzerine) en çok aramalar olarak geçiyor.
Dipnot: Kocaeli Dilovası’nda 8 Kasım 2025’te yaşanan patlamada 3’ü çocuk olmak üzere 6 kadın işçi hayatını kaybetti. Hendek’teki havai fişek fabrikası patlamasında ise 7 kişi öldü, 127 kişi yaralandı. Kırıkkale’deki MKE tesisleri ve benzeri yanıcı-patlayıcı üretim alanlarında da yıllar içinde tekrarlayan kazalar, çok sayıda ölüm ve yaralanmaya yol açtı. Bu vakalar, mevzuattaki boşluklar, denetimlerin yetersizliği, ruhsatsız ya da standart dışı tesisler, acil durum planlarının bulunmaması ve işçi güvenliğinin etkin biçimde sağlanamaması gibi yapısal sorunlara işaret ediyor.
İlginç bir sinyal: Türkiye ve Yunanistan’da taban ilgi neden daha sürekli?
Grafikte Türkiye ve Yunanistan’ın çizgileri, bazı ülkelere kıyasla daha “dolu” görünüyor: Yani sadece tek tük sivri zirveler değil, yılın büyük bölümüne yayılmış bir taban alanı var. Bu durum iki şekilde okunabilir:
Google Trends endeksi ülke içinde normalize edildiği için, taban alanın görünür olması o ülkede “zirve dışı haftalarda bile” görece anlamlı bir arama ilgisi bulunduğunu gösterir. Bu, mutlak hacim demek değildir ama aramanın yıl içine daha homojen dağıldığına işaret edebilir.
Editoryal tahmin ise şöyle. Türkiye ve Yunanistan’da havai fişeğin kullanım bağlamı yıl sonu ile sınırlı olmayabilir. Dini bayramlar ve takvimsel etkinlikler, yaz düğünleri, turizm sezonu, yerel festivaller, sportif başarı kutlamaları gibi “yıl içine yayılmış” kutlama anları arama ilgisini sürekli besliyor olabilir. Özellikle, düğün gibi kutlamalardaki havai fişek patlamaları, kuşlar, köpekler ve kediler başta olmak üzere birçok canlının korkmasına neden olmakta.
Yunanistan özelinde ilkbahar dönemindeki yükselişlerin dini takvimle (örneğin Paskalya dönemi) birlikte okunduğu görülüyor; Türkiye’de ise ulusal gün penceresi (29 Ekim) ve yıl içindeki olay bazlı gündem başlıkları tabanı yükseltmiş olabilir.
Bu yorumların altını çizmek gerekir: Bunlar doğrudan veriden “kanıtlanmış neden” olarak çıkmıyor; grafik üzerindeki paternin olası açıklamaları. Bunu güçlendirmek için bir sonraki adım, her iki ülkede yıl içindeki pik haftalarını yerel takvim olaylarıyla eşleştiren bir listeleme ve gerekirse yerel haber akışı taramasıdır.
Türkiye ve Yunanistan gibi bazı ülkelerde “taban ilginin” yıl geneline yayılması, kuşlar açısından da şu ihtimali akla getiriyor: Havai fişek kullanımı tek bir takvim anına (yılbaşı) sıkışmadığında, kuşların maruz kaldığı “rahatsızlık” yıl içine daha fazla dağılabilir. Bu, doğrudan kanıtlanmış bir sonuç değil, ancak kuşlar tarafında net kanıt, özellikle yoğun ve senkronize havai fişek kullanımının kısa vadede güçlü kaçış tepkisi doğurabildiği yönünde.
Takvim dışı sıçrama örneği: Bulgaristan ve Türkiye notu
Grafikte Bulgaristan ve Türkiye hattında yıl sonu dışındaki sıra dışı bir yükseliş “havai fişek fabrikasında patlama” haberleriyle uyumlu zamanlarda. Bu detay, Google Trends okumasında kritik: Havai fişek araması her zaman kutlama talebinin göstergesi değildir, güvenlik olayları veya haber gündemi de kısa süreli sıçramalar yaratabilir. Bu yüzden zirveleri yorumlarken “sezonsal kutlama” ile “olay bazlı gündem” ayrımını akılda tutmak gerekir.
Havai fişek araması bir kültür ölçeri değil, bir takvim sensörü
Google Trends verisi bize ülkelerin nasıl kutladığını birebir anlatmaz. Ancak kutlama takviminin dijital ilgi üzerindeki izini görünür kılar. Bazı ülkelerde yıl sonu tek ve baskın bir pencereyken, bazı ülkelerde ulusal günler ve geleneksel etkinlik haftaları yılbaşını gölgede bırakır.
Türkiye ise yıl sonu liderliğini korurken 29 Ekim tepesini güçlü biçimde üreterek, ulusal günlerin arama davranışında ikinci bir merkez yaratabildiğini gösteriyor. Türkiye ve Yunanistan’da görülen daha sürekli taban ilgi ise, kutlama anlarının yıl içine daha yaygın dağıldığına dair anlamlı bir sinyal olabilir.