Ankapark’ta ABB’nin maliyet tablosu 131 kalemi üç başlığa ayırıyor ve her satırda sözleşme tarihi veriyor. Bu tarihlere göre ana hesabın yüzde 93,3’ü Gökçek’in başkanlığı sırasında imzalanmış. Dört iş ise ana hesabın dışında tutulmuş; onlar da eklenirse toplam maliyet 854 milyon dolara çıkıyor.
Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin (ABB) maliyet tablosuna göre Ankapark için KDV dahil 801,3 milyon dolar harcandı. Paranın yüzde 78’i tek bir başlıkta toplanıyor.
ABB’nin yayımladığı “Ankapark Maliyet Hesabı Tablosu”, harcamaları 131 kalemde topluyor ve üç ana başlığa ayırıyor. “Ankapark için yapılan ihale ve harcamalar” 625,2 milyon dolarla payın yüzde 78’ini oluşturuyor. “Farklı ihalelerden Ankapark için yapılan harcamalar” 134,7 milyon dolar (yüzde 16,8), “belediye birimleriyle yapılan harcamalar” ise 41,4 milyon dolar (yüzde 5,2).
Kaynak belgede ayrıca dört iş, Ankapark ihaleleri kapsamında yapılmış olmasına rağmen ana hesabın dışında bırakılmış. Bu işlerin tutarı 52,8 milyon dolar.
Ankapark denince akla tek bir rakam geliyor; büyük toplamlar ise kolay unutuluyor. Bu yüzden kalemlere baktık: neyin, ne zaman, kaça alındığına. Dayanağımız, ABB’nin Şubat 2022’de yayımladığı ve her satırında sözleşme tarihi bulunan maliyet tablosu ile 2573 parçayı, 24 tabloyu ve 136 fotoğrafı kapsayan Ankapark Durum Analiz Raporu Vol.2’ye göre, Melih Gökçek 1994’ten 2017’ye Ankara’yı yönetti, Ankapark’ın yapımı ise 2013’te başladı. Gökçek, parkı tanıtırken yılda 10 milyon turist geleceğini ve Guinness Rekorlar Kitabı’na girileceğini söylemişti.
Park ziyaretçileri şu an ne durumda?
Eylül ayı içinde, biri hafta sonu, biri hafta içi olmak üzere, parkın ziyaretçi durumuna bakabilmek için iki kere AnkaPark’a gittik. Melih Gökçek, o dönemde girişlerin ücretli olacağını söylemişti, ancak şu an ücretsiz olmasına rağmen; ziyareti sayısı çok düşük. Parka bu haber için 3 kere, farklı günler ve zamanlarda gittik. Sürekli hareketli olduğumuz ve 3’er saatlik toplam 3 ziyarette (2 hafta içi -biri öğlen, biri akşam, biri hafta sonu akşam), -parkta çalışanlar dışında- toplam 30 civarında ziyaretçi gördük. Zaten otoparkta gördüğümüz araç sayısının da üç ziyarette toplam 15 aracı geçmediğini de ekleyelim. Yani, parkla ilgilenen insan sayısı da bizim gittiğimiz saatlerde oldukça düşük durumdaydı.
ABB aynı 801 milyon 288 bin 824 dolarlık toplamı 3 Şubat 2022’de internet sitesinde kalem kalem yayımlamış; hesabın yalnızca büyük ihaleleri kapsadığını ve ileride güncelleneceğini belirtmişti. Başkan Mansur Yavaş 2019’da maliyet için 700-750 milyon dolar demişti. Bugün ankaparkgercekleri.com’da yer alan tablo, aynı toplamı 131 kalem ve üç başlık altında yeniden sunuyor.
Üç başlığın ağırlığı
Tabloda birinci başlıkta 110, ikinci başlıkta 16, üçüncü başlıkta 5 kalem var. Birinci başlık doğrudan Ankapark için yapılan ihale ve harcamalardan oluşuyor. İkinci başlıkta, Ankara genelindeki ihalelerin Ankapark’ta kullanılan bölümü yer alıyor. Üçüncü başlık ise ihale bedeli olmayan harcamaları topluyor: Atatürk Orman Çiftliği’ne 2011-2020’de ödenen kira (11,0 milyon $), belediye araçlarıyla yapılan işler (21,6 milyon $), personel (8,3 milyon $) ve gümrük giderleri (0,5 milyon $). Dolar tutarları sözleşme tarihindeki kura, lira tutarları dönemsel ödemelere dayanıyor.
| Başlık | Tutar (milyon $) | Pay | Dönemsel tutar (milyon TL) | Pay | Örtük ort. kur (TL÷$) |
|---|---|---|---|---|---|
| İhale ve harcamalar | 625,2 | %78,0 | 1.377,3 | %70,5 | 2,20 |
| Farklı ihalelerden harcamalar | 134,7 | %16,8 | 462,5 | %23,7 | 3,43 |
| Belediye birimleriyle harcamalar | 41,4 | %5,2 | 112,6 | %5,8 | 2,72 |
| Ana hesap toplamı | 801,3 | %100 | 1.952,4 | %100 | 2,44 |
| Ana hesap dışındaki 4 iş | 52,8 | – | 132,4 | – | 2,51 |
| Dört iş dahil toplam | 854,1 | – | 2.084,8 | – | 2,44 |
Kaynak: ABB Ankapark Maliyet Hesabı Tablosu. Pay ve örtük ortalama kur sütunları hesaplamadır.
Birinci başlığın dolar payı yüzde 78, lira payı yüzde 70,5. İkinci başlıkta dolar bazında yüzde 16,8 olan pay, lira bazında yüzde 23,7’ye çıkıyor. Lira tutarını dolar tutarına bölünce çıkan örtük ortalama kur birinci başlıkta 2,20, ikinci başlıkta 3,43 TL. Bu resmî bir kur değil, ama fark tarihlerden geliyor: birinci başlığın yüzde 84’ü 2013-2014’te imzalanmış (ABB’nin o yıllar için yıllık ortalama kuru 1,91 ve 2,20 TL), ikinci başlığın 134,7 milyon dolarının yüzde 68’i ise 2017 tarihli (yıllık ortalama 3,57 TL).
Ana hesabın dışında kalan dört iş
Bu işler; iş makineleri alımı (Mayıs 2013, 13,9 milyon $), atıksu kollektör hattı (Aralık 2013, 20,2 milyon $), otopark çatısındaki güneş enerjisi sisteminin projesi (Mart 2016, 0,1 milyon $) ve sistemin mal alımı (Eylül 2017, 18,6 milyon $). Dördü de Gökçek döneminde imzalanmış. Toplamları 52,8 milyon dolar, ana hesabın yüzde 6,6’sı. Eklenirse toplam 854,1 milyon dolara çıkıyor. Tabloda ayrımın gerekçesi yazılmıyor.
38 milyar TL neyi gösteriyor?
Sitenin ana sayfasında öne çıkan “38 milyar TL”, 801,3 milyon doların güncel olan 47,44 TL/dolar kuruyla çarpılmasıyla bulunuyor; yani bugünkü kurdaki karşılığı. Tablonun kendi lira toplamı, dönemsel ödemeler üzerinden 1,95 milyar TL. Aradaki 19,5 katlık fark, harcamanın büyüklüğünden çok kurdaki değişimi yansıtıyor. Ancak, Türk lirasının, ABD doları karşısındaki eriyişini gözardı etmek mümkün değil.
Parkta birçok noktada asılan pankartlarda her kalemden ne kadar zarar ettiği yazıyor. Örneğin, Çin’den alınan dinozorlardan edilen zarar 2,8 milyon lira.
Sözleşmeler kimin döneminde imzalandı?
Tablonun her satırında sözleşme tarihi var. Ankara’nın eski büyükşehir belediye başkanı Gökçek 28 Ekim 2017’de istifa etti, Mustafa Tuna 6 Kasım 2017’de göreve başladı; bu iki tarih arasında imzalanmış kalem yok, yani ayrım net.
Ana hesabın yüzde 93,3’ünü oluşturan 117 kalemin sözleşmesi Gökçek döneminde imzalanmış. Tuna döneminin sekiz kalemi 11,9 milyon dolar; en büyüğü Kasım 2017 tarihli, 6,3 milyon dolarlık lazerli oyun çadırı ekipmanı. Yavaş döneminde imzalanan tek kalem, Mayıs 2019 tarihli 38.783 dolarlık yön levhası işi.
Kalemlerin yüzde 54’ü tek yılda, 2013’te imzalanmış; 2013-2014 birlikte yüzde 67,6. 2013, aynı zamanda Gökçek’in ODTÜ Ormanının bir bölümünü keserek, ODTÜ’lülerin tepkisini çektiği ve olaylar sırasında birçok öğrencinin yaralandığı yıl. Gökçek, orman katliamı sonrasında ormanı hiç etmekle yetinmemiş, kendisinde Ankaralıların bütçelerini de hiç etme yetkisini görmüş.
Bir çekince: bu ayrım sözleşme tarihine göre, ödeme tarihine göre değil. Çok yıllı hizmet sözleşmelerinde ödeme sonraki yıllara uzanmış olabilir.
Yapım 2013’te başladı, işletmeci arayışı ise 2018’de: T24’ün aktardığı ABB raporuna göre ilk üç ihale sonuçsuz kalmış, 20 Eylül 2018’deki dördüncü ihaleyi GBM-Çelik Grup ortaklığı kazanmış. İhale de 21 Mart 2019’daki açılış da Tuna döneminde gerçekleşti; Yavaş 31 Mart 2019’da göreve geldi. ABB’nin özetinde park 11 ay açık kalmış görünüyor, aynı belgelerde işletmecinin ziyareti 26 Kasım 2019’dan itibaren kapattığı yazıyor, basında ise kapanışın açılıştan yedi ay sonra olduğu aktarılıyor. ABB sözleşmeyi Ekim 2020’de feshetti, alanı ise 18 Temmuz 2022’de teslim aldı.
En büyük kalemler neler?
131 kalemin 22’si 10 milyon doların üzerinde ve toplamın yüzde 72,5’ini (580,9 milyon $) oluşturuyor; 1 milyon doların altındaki 59 kalem ise yalnızca yüzde 1,8. En büyük altı kalem tek başına yüzde 40,9.
| Kalem | Başlık | Sözleşme tarihi | Milyon $ | Ana hesaptaki pay |
|---|---|---|---|---|
| Membran çadırlar ve modüler binalar | 1 | Tem. 2013 | 87,5 | %10,9 |
| Ankara geneli park bakım-onarım payı | 2 | Oca. 2017 | 86,3 | %10,8 |
| Teleferik inşası | 1 | Ara. 2013 | 50,4 | %6,3 |
| Elektrik işleri | 1 | Oca. 2014 | 38,1 | %4,8 |
| Hız treni, hızlı bot, jetski gondol üniteleri | 1 | Eyl. 2013 | 33,3 | %4,2 |
| Tema park alt yapısı, havuz, galeri, pompa odası | 1 | Eki. 2013 | 32,4 | %4,0 |
| İlk altı toplam | 328,0 | %40,9 |
Kaynak: ABB Ankapark Maliyet Hesabı Tablosu. Pay sütunu hesaplamadır.
İkinci sıradaki kalem, Ocak 2017 tarihli, Ankara genelindeki park ve yeşil alan bakım-onarım ihalesinden (1,72 milyar TL) geliyor. Bu ihalenin 277,9 milyon liralık kısmı Ankapark maliyetine eklenmiş; payın nasıl hesaplandığı tabloda belirtilmiyor.
Aynı ürünler, iki fiyat
ABB’nin Durum Analiz Raporu, 2013-2015’te ihaleyle alınan bazı ürünleri 2021’de aynı üreticilerden alınan fiyat teklifleriyle karşılaştırıyor. Rapora göre 2573 parça için 5,73 milyon dolar ödendi; 2021 teklif toplamı 1,55 milyon dolar. Oran 3,7, fark ise 4,19 milyon dolar. Kamuoyunda dolaşan “3 kat” ifadesi, hesabı yapınca 3,7’ye çıkıyor.
| Ürün grubu | Adet | 2013-15’te ödenen ($) | 2021 teklifi ($) | Oran |
|---|---|---|---|---|
| Dinozor | 246 | 2.783.086 | 922.880 | 3,0 |
| Oyuncak | 17 | 129.394 | 40.030 | 3,2 |
| Robot heykeli | 10 | 377.709 | 37.365 | 10,1 |
| Aydınlatma | 2.300 | 2.443.391 | 547.900 | 4,5 |
| Toplam | 2.573 | 5.733.581 | 1.548.175 | 3,7 |
Kaynak: ABB Durum Analiz Raporu. Oran sütunu hesaplamadır.
Neticede, üstünde durulması gereken nokta, bahsi geçen 4 kalem için (dinozor, oyuncak, robot heykeli ve aydınlatma), 2013-2015 arasında Gökçek tarafından ödenen bedel 5 milyon 733 bin dolar. 2021’de ise ABB’nin aynı ürünler için fiyat sorduğu aynı firmalar, aynı ürünlerin 1 milyon 548 bin dolara satıldığını belirtiyor. Yani, Gökçek’in bu ürünleri dolar bazında 3,7 kat pahalı alıyor.
Karşılaştırmayı dolarla yapıyoruz, çünkü liraya çevirince tablo tersine dönüyor: 2013-2015’te ödenen 11,9 milyon lira iken, 2021 tekliflerinin bugünkü kurla karşılığı 73,4 milyon lira çıkıyor. Değişen ürünler değil, lira.
3,7’lik ortalama uçları saklıyor: dinozor ve oyuncakta oran 3 civarında, aydınlatmada 4,5, robotlarda 10 civarında. Adet ile paranın ağırlığı da birbirini tutmuyor. Aydınlatma parçaların yüzde 89,4’ünü ama ödenen paranın yüzde 42,6’sını oluşturuyor; dinozorlar parçaların yüzde 9,6’sı, paranın yüzde 48,5’i. Farkın yaklaşık yüzde 90’ı bu iki gruptan geliyor. Yani “yüzlerce oyuncak” değil, birkaç büyük kalemin hikâyesi.
Aydınlatma iki ayrı alımdan oluşuyor: 2013’te 1.900 adet için 1,32 milyon dolar, 2015’te 400 adet için 1,12 milyon dolar; adet başına ödenen tutar ikincisinde dört kat daha yüksek. Belgelerde ürün ayrımı yok; farkın teknik gerekçesi ihale şartnamelerinde olabilir.
246 dinozor figürü için 2013’te adet başına yaklaşık 11.300 dolar ödenmiş, 2021 tekliflerinde bu rakam yaklaşık 3.750 dolar. Sitedeki tek örnekte, 10 metrelik T-Rex için ödenen 341.758 dolar 2021 teklifinde 130.000 dolara düşüyor. Ancak dinozor figürlerinin toplam içindeki payı küçük, yüzde 0,35. İskelet, fosil ve kamuflaj malzemeleri dahil dinozorla ilgili üç kalemin toplamı ABB tablosuna göre 7,9 milyon dolar, yüzde 1 civarı; Gökçek de bu payın binde 4 olduğunu söylemişti.
En uçtaki oran robot heykellerinde: on robot için 2013’te 377.709 dolar ödenmiş, 2021’de aynı ürünlerin tamamı için istenen bedel 37.365 dolar. 2013 tutarı, ABB’nin ana tablosundaki 694.985 liralık “metal heykel alımı” kalemiyle (Kent Estetiği Daire Başkanlığı, 17 Haziran 2013) örtüşüyor: 1,84 TL’lik kurla çevrilince aynı rakam çıkıyor. Bu eşleştirme HepsiVeri’nin yaptığı bir hesap.
Transformers robotlar, insanların dokunmaması için biraz içeride, önünde setler var. Birçok heykelde olduğu gibi buna dokununca da şaşırtıyor, malzeme orta kalite bir mika. Bunların maliyeti de 965 bin dolar.
Karşılaştırmanın sınırları var. İki fiyat aynı yılın değil, altı ile sekiz yıl arayla ve cari dolar cinsinden; farkın nedenine dair bir açıklama yok. Rakamlar bir fiyat farkını gösteriyor, farkın nedenini göstermiyor. 4,19 milyon dolarlık fark, 801,3 milyon dolarlık toplamın yaklaşık yüzde 0,5’i.
Alınanların akıbeti
ABB’nin ayrıntılı tablolarında 53 ünite üç gruba ayrılıyor. Çalıştırılamayan 18 ünite atıl ünitelerin yüzde 34’ü ama toplam bedelin yüzde 78,5’ini taşıyor. Hiç kurulmayan yedi ünitenin yüzde 82’si iki kalemde: monorail (4,04 milyon TL) ve Ankarama (2,73 milyon TL). Çalıştırılamayan grupta en büyükleri Sihirli Dönüş Hız Treni (12,5 milyon TL), Karanlık Tünel (11,8 milyon TL) ve Uçan Tiyatro (11,2 milyon TL).
Kurulmayan ve çalıştırılamayan 25 ünitenin toplamı 35 milyon dolar, ana hesabın yüzde 4,4’ü.
Kim, ne zaman, ne dedi?
Maliyet, projenin başından beri farklı rakamlarla anılıyor: Tuna 2017’de yaklaşık 2 milyar lira, Erdoğan 2019’daki açılışta 1 milyar 396 milyon lira, Yavaş 2019’da 700-750 milyon dolar demişti. Gökçek 2018’de 1,45 milyar lirayı (~450 milyon $), daha sonra 1,35 milyar lirayı (400-500 milyon $) anmıştı.
| Kim | Ne zaman | Açıkladığı maliyet |
|---|---|---|
| Mustafa Tuna | 2017 | ~2 milyar TL |
| Melih Gökçek | 2018 | 1,45 milyar TL (~450 milyon $) |
| Recep Tayyip Erdoğan (açılış konuşması) | Mart 2019 | 1 milyar 396 milyon TL |
| Mansur Yavaş | 2019 | 700-750 milyon $ |
| ABB maliyet tablosu | Şubat 2022 | 801,3 milyon $ (1,95 milyar TL) |
| Melih Gökçek | Temmuz 2022 | 1,35 milyar TL; 400-500 milyon $ |
Lira cinsinden bakınca tablo daha tutarlı: Erdoğan’ın ve Gökçek’in 1,35-1,45 milyar liralık rakamları ABB’nin birinci başlığına (1,38 milyar TL) yakın; Tuna’nın 2 milyar lirası ABB’nin ana hesabına (1,95 milyar TL) yakın. Dolar makası iki yerden açılıyor: kapsam (ikinci ve üçüncü başlıklar 575 milyon TL tutuyor) ve kur yöntemi (ABB sözleşme tarihindeki kuru kullanıyor; 1,35 milyar lirayı 400 milyon dolara çeviren hesap yaklaşık 3,4 TL’lik daha zayıf bir kur kullanıyor). İki taraf aynı ölçüyle konuşmuyor. Ama dolardaki artışı düşününce, aynı ölçekle konuşmak da mümkün değil.
Veriler nereden?
Tablo, belediyenin kendi hesabı; bağımsız bir denetim raporu değil. ABB’nin 27 Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre Yavaş’ın, sorumlular hakkında yaptığı suç duyurusu takipsizlikle sonuçlandı. Gökçek 801 milyon dolarlık rakamı kabul etmiyor.
Tablonun bir kısmı doğrudan sözleşme kaydı değil: personel kalemi bir varsayıma (35 kişi × 10.000 TL × 12 ay × 6 yıl), araç kalemi tek bir toplama dayanıyor; ikinci başlıktaki payların hesap yöntemi de belirtilmiyor. Fiyat farkının nedeni ve kurulmayan ünitelerin neden alındığı belgelerde yok; bunlar ihale dosyalarında aranmalı.
ABB raporuna göre teslimden sonra elektrik altyapısının yeniden kurulması yaklaşık 250 milyon lira gerektirebilir. ABB, alanın ücretsiz kullanıma açıldığını 27 Ağustos 2026’da duyurdu; dönüşümün maliyeti ve ünitelerin akıbeti incelediğimiz sayfalarda yok.
Aşağıdaki görseller, ABB’nin maliyet tablosundan.
Yöntem
Rakamlar ABB’nin Şubat 2022’de yayımladığı Ankapark Maliyet Hesabı Tablosu ile ankaparkgercekleri.com’daki “Durum Analizi” sayfasından alındı; 131 kalem PDF’ten tek tek okunup toplamlarla doğrulandı. Paylar, örtük ortalama kurlar, dönem ayrımı ve oranlar hesaplamadır. Dönem ayrımında Gökçek’in istifa (28 Ekim 2017) ve Tuna’nın göreve başlama (6 Kasım 2017) tarihleri esas alındı. Haberi HepsiVeri’den Onur Metin yaptı.