NASA sahnesinde on kişi var; ama alkışın yönü bu kez daha belirgin.
Houston’daki törende NASA yeni astronot adaylarını tanıtırken, fotoğraf karesinde ilk kez kadınlar (6 kadın ve 4 erkek olarak) çoğunlukta yer aldı. NASA’nın (National Aeronautics and Space Administration, Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi) 60 küsur yıllık tarihinde bir sınıfta kadınların ilk kez çoğunluğa geçtiği an şimdi.
Bu vesileyle, şu terimleri not düşmekte fayda var:
Astronot: ABD (NASA), Avrupa (ESA), Japonya (JAXA), Kanada (CSA) gibi kurumların resmî İngilizce terimi. Türkçede genel ad olarak da yaygın.
Kozmonot (cosmonaut): Rusya/Sovyet geleneğinin resmî terimi (Roscosmos). Türkçede “kozmonot” diye geçer.
Taikonaut: Çinli uzay insanı için İngilizcede yaygın ama resmî olmayan bir medya terimi. Çin’in resmî Çince terimi “hángtiānyuán”; ancak İngilizce resmî metinlerde çoğunlukla “astronaut” kullanılır.
Spationaut: Fransa’da/CNES çevresinde tarihsel olarak kullanılan gayriresmî Fransızca terim.
Vyomanaut: Hindistan için medyada görülen gayriresmî bir öneri (Sanskritçe vyoma = gök/uzay). ISRO resmî olarak genelde “astronaut” ya da “Gaganyaan crew” diyor.
Angkasawan: Malezya’nın devlet programı bağlamında kullanılan yerel terim (Malayca).
İki yıllık zorlu eğitimden sonra bu ekip, ISS’den Ay’a (Artemis) ve ileride Mars’a uzanan görevler için uçuşa hazır olacak. (NASAbasın bülteni, 22 Eylül 2025)
Adaylardan biri özellikle tarihe not düşüyor: Anna Menon. 2024’te Polaris Dawn’la yörüngeye çıkan Menon, NASA’nın daha önce uzaya gitmiş ilk astronot adayı olarak da bir ilki temsil ediyor; özel sektörün ilk uzay yürüyüşünün yapıldığı bu uçuş, “uzay tecrübesiyle gelen” adayların da yeni norm olduğunu gösteriyor. (AP News, 22 Eylül 2025; NASA basın bülteni)
Bu an bir tesadüf değil; uzun bir çizginin yeni eşiği. 1978’de NASA ilk kez kadınları sınıfa almıştı (Sally Ride ve arkadaşları), 2013’te cinsiyet dağılımı tam %50 erkek ve %50 kadın olmuştu; şimdi 2025’te %60 kadınla yeni bir eşik aşıldı. (Astronaut Fact Book, 12 Kasım 2024; NASA 2021 duyurusu; NASA 2025 duyurusu) (NASA)
“Boru hattı” etkisi açık: Aday sınıfında artan temsil; aktif kadro, uçuş atamaları ve komuta/EVA gibi görünür rollere yukarıdan aşağı yansıyor. Artemis döneminde Ay yüzey operasyonları ve derin uzay görevleri planlanırken, bu sınıfın bileşimi, vizyonun kimlerle taşındığını da anlatıyor. (NASA basın bülteni)
Astoronotlar dışında uzaya daha da önce gitmiş Rus asıllı kadın kozmonotlar da var. Valentina Tereşkova onların ilki. Şu an
Kim bu astronotlar?
22 Eylül 2025 tarihli NASA basın bülteni’ne göre (NASA) şu an 10 astronotun 6’sı kadın, 4’ü erkek. Kadınlar (6): Lauren Edgar, Rebecca Lawler, Anna Menon, Imelda Muller, Erin Overcash, Katherine Spies. Erkekler (4): Ben Bailey, Adam Fuhrmann, Cameron Jones, Yuri Kubo. (NASA) (NASA)
Toplam seçilen NASA astronotları (1959–2025)
(Astronaut Fact Book 1959–2024 resmi toplam + 2025 sınıfı eklenerek hesaplandı)
(Kaynak: Astronaut Fact Book, 12 Kasım 2024; NASA 2025 duyurusu) (NASA)
Buna göre, astronotlar içinde kadın oranı 2024’e kadar %16,9’ken, şimdi oran %18,1.
| Dönem | Kadın | Erkek | Toplam | Kadın Oranı |
|---|---|---|---|---|
| 1959–2024 (resmî) | 61 | 299 | 360 | %16,9 |
| 1959–2025 (2025 sınıfı dâhil, hesap) | 67 | 303 | 370 | %18,1 |
Eşik sınıflar (temsilde kırılma anları)
(Kaynaklar: Astronaut Fact Book önsöz; NASA 2021 ve 2025 duyuruları)
| Yıl / Sınıf | Kadın / Toplam | Kadın Oranı | Not |
|---|---|---|---|
| 1978 / Group 8 | 6 / 35 | %17 | İlk kez kadınlar sınıfta (Sally Ride dâhil). (Fact Book) (NASA) |
| 2013 / Group 21 | 4 / 8 | %50 | Tarihte ilk %50–%50 denge (Fact Book). (NASA) |
| 2021 / Group 23 | 4 / 10 | %40 | 10 kişilik sınıfta 4 kadın (NASA 2021). (NASA) |
| 2025 / Group 24 | 6 / 10 | %60 | İlk kez çoğunluk kadınlarda (NASA 2025; AP). (NASA) |
NASA’nın tarihindeki toplam kadın astronot sayısına bakılınca, kadınların sayısının oldukça düşük olduğu ve ilk defa 2013’de yüzde 50 sınırına geldiği görülüyor. 2025 ise, bu sayının ilk defa %60 seviyesine geldiği ve kadın sayısının erkek sayısının üzerine çıktığı tarih olarak kayıtlara geçmiş oldu.
Kadın ve erkek astronotlar infografiklerde!
Aşağıdaki ilk grafikte, NASA’daki astronotların cinsiyetlerine göre yüzdelik dağılımları görülürken, onun altındaki grafikte ise Kadın ve Erkek astronot sayıları görünüyor.
Kadın-Erkek astronotlar sayı olarak şöyle
Hikâyenin özü
Kadınların uzay yolculuğundaki payı, tek atılımla değil, süreklilik ve kurumsal niyetle büyüyor. 1978’de bir kapı aralandı; 2013’te denge yakalandı; 2025’te çıta yeni bir seviyeye taşındı. Yine de toplam havuzda kadınların payı hâlâ %18 bandında; yani niceliksel eşitlik ufukta ama yolda yürümek gerekiyor. (Astronaut Fact Book; NASA 2025) (NASA)
Bu sınıfın profilleri — jeologlar, test pilotları, doktorlar ve özel sektörden gelen mühendisler — Artemis döneminin çok disiplinli ihtiyaçlarına birebir oturuyor. Böylece “uzaya kimin gittiği” kadar “uzaya hangi becerilerle gidildiği” de değişiyor. (NASA 2025) (NASA)
Türkiye’de kadın astronot var mı?
Kısa cevap, maalesef hayır.
Türkiye’nin uzaya giden ilk iki astronotu Alper Gezeravcı (2024, Ax-3/ISS) ve Tuva Cihangir Atasever (2024, Virgin Galactic yörüngealtı) – bu isimlerin ikisi de erkek. Resmî olarak açıklanmış bir Türk kadın astronot/uzay yolcusu bulunmuyor.
Bununla birlikte, Türkiye’de bir kadın astronot olması “düşünülmüyor” da değil:
T3 Vakfı yönetiminden, “önümüzdeki yıllarda Türk kadın astronotlar uzay misyonlarına katılacak” yönünde açık beyan var. Bu, resmî bir isim açıklaması olmasa da politik niyeti gösteriyor. (Anadolu Ajansı)
Ayrıca bir Türk bilim insanı Begüm Aydoğan Mathyk, 2026’da planlanan tamamı kadınlardan oluşacak bir uzay uçuşunda kadın sağlığına dair kapsamlı bir araştırma önerisiyle yer alıyor (ancak Mathyk’in görevi astronot olarak değil; bilimsel ekipte yer alıyor). (Anadolu Ajansı).
Türkiye kadın astronot arıyor mu?
Türkiye, en son 2022 yılında büyük bir uzay yatırımı yaptı. Bu yatırımda, bir kadın astronot yoktu. Ancak devamındaki herkese açık çağrılarda, kadın astronot adayları da göreve davet edildi.
Çağrı ve koşullar: Son seçimde (Mayıs–Haziran 2022) adaylarda 45 yaş altı, STEM/Tip lisans ve iyi İngilizce arandı; başvurular TÜBİTAK/TUA üzerinden alındı. Yeni çağrı henüz ilan edilmiş değil. (TÜBİTAK başvuru duyurusu; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 23.05.2022)
Eleme ve testler: 2022 kampanyasında 36 bin başvurudan 30 finalist Ankara’da kapsamlı sağlık/psikometri/teknik değerlendirmelere alındı. (TUA özet sayfası, 16.01.2024)
Eğitim ve ortaklık: Türkiye, Axiom Space ile anlaşma yaparak eğitim ve uçuş hizmeti aldı; eğitim akışında JSC/Houston, SpaceX ve görev-odaklı deney hazırlıkları yer aldı. (Axiom–Türkiye anlaşması, 19.09.2022; AA ön-uçuş haberleri)
Görev tipleri:
• ISS araştırma uçuşu (ör. Gezeravcı, Ax-3: ~3 hafta) (NASA blog; Axiom)• Yörüngealtı araştırma (ör. Atasever, Galactic-07: ~1 saat 10 dk, 7 deney) (TÜBİTAK UZAY; Virgin Galactic)
Takvim gerçekçiliği: 2022 çağrısından ilk uçuşa ≈20 ayda gidildi (Mayıs 2022 → Ocak 2024). Benzer bir döngü, yeni çağrı çıkarsa kadın aday için de makul bir referans. (TÜBİTAK/TUA duyuruları; NASA/Axiom Ax-3)
Sinyaller: Resmî isim açıklanmamış olsa da, “önümüzdeki yıllarda Türk kadın astronotlar” yönünde kamu beyanı var; ayrıca Axiom–TUA 2025 iş birliği sanayi tarafını genişletiyor. (AA röportajı, 10.03.2024; TC Yatırım ve Finans ofisi notu, 21.01.2025)
NASA’ya başvurmak mümkün mü?
NASA ABD vatandaşlığı şart koşuyor; yalnızca ABD vatandaşları/çifte vatandaşlar başvurabiliyor. (NASA “Become an Astronaut”)
ESA (Avrupa) yolu Türkiye vatandaşlarına açık mı?
ESA, üye/ilişkili ülke vatandaşlarını kabul ediyor; Türkiye ESA üyesi değil. Çifte vatandaşlığı olanlar ESA kanalıyla başvurabilir. (ESA 2021–22 Seçim SSS)
Kaynaklar
- NASA basın bülteni: “NASA Selects All-American 2025 Class of Astronaut Candidates” (22 Eylül 2025) (NASA) (NASA)
- NASA Astronaut Fact Book (güncelleme: 12 Kasım 2024) (NASA) (NASA)
- AP News: “NASA introduces its newest astronauts: 10 chosen from more than 8,000 applicants” (22 Eylül 2025) (AP) (AP News)
- (Bağlamsal) NASA Astronauts sayfası — hızlı istatistikler ve 2025 aday sınıfı görselleri (NASA) (NASA)
- Hepsiveri.comaraştırması
Haber: Onur Metin