Bu içerikte kullanılan bulgular, 23 Araştırma tarafından hazırlanan “Dijital Neslin Medya Algısı” başlıklı Gençlik Anketi araştırma raporuna dayanmaktadır. Çalışma Şubat 2025 döneminde, Türkiye’nin 12 istatistiksel bölgesinde nüfusa oranlı bir dağılım gözetilerek toplanan veriler üzerinden yürütülmüş ve 18-30 yaş grubundan 2015 katılımcının yanıtlarını kapsamıştır. Örneklemde cinsiyet dağılımının dengeli kurgulandığı belirtilmekte olup rapora göre erkek katılımcı oranı %52,2’dir. Raporun erişilebilir bölümlerinde veri toplama sürecinin çevrim içi, telefon ya da yüz yüze hangi kanal üzerinden yürütüldüğü ve örneklem seçiminin olasılıklı bir tasarıma dayanıp dayanmadığı açıkça belirtilmemektedir. Bu nedenle hata payı, güven aralığı ve benzeri istatistiksel belirsizlik ölçütleri bu metinde raporlanmamış, bulgular betimleyici sonuçlar olarak değerlendirilmiştir.
Gençlik Barometresi kapsamında hazırlanan “Dijital Neslin Medya Algısı” araştırması, 18-30 yaş grubunda sosyal medya kullanımını ve medya güvenine ilişkin algıları ölçüyor. Bulgular; kullanım süresi, motivasyon, kutuplaşma ve dezenformasyon algısı başlıklarında yoğunlaşıyor.
Sosyal medyada uzun süre, ilk motivasyon eğlence
Gençlerin büyük çoğunluğu her gün en az 1 saat sosyal medyada vakit geçiriyor. Katılımcıların %36,5’i günde 3 saatten fazla, %44,7’si 1-3 saat aralığında sosyal medyada. Sosyal medya kullanmadığını söyleyenlerin oranı %3,1.
Görsel 1 – Sosyal medyada harcanan süre (18-30 yaş)
| Süre | Oran (%) |
|---|---|
| 1 saatten az | 15,7 |
| 1-3 saat arası | 44,7 |
| 3 saatten fazla | 36,5 |
| Sosyal medya kullanmıyorum | 3,1 |
Sosyal medyada temel motivasyon hâlâ eğlence. Ancak haber ve bilgi edinme ikinci güçlü başlık: Gençlerin %53,6’sı eğlence, %25,3’ü haber ve bilgi edinme amacıyla kullanıyor.
Görsel 2 – Sosyal medyayı hangi amaçla kullanıyorlar
| Amaç | Oran (%) |
|---|---|
| Eğlence | 53,6 |
| Haber ve bilgi edinme | 25,3 |
| İletişim | 8,2 |
| İlgi alanlarını keşfetmek/paylaşmak | 4,3 |
| İş | 3,6 |
| Yeni insanlarla tanışmak | 2,3 |
| Ürün/hizmet aramak | 1,5 |
| Sosyal medya kullanmıyorum | 0,7 |
| Aktivizm | 0,6 |
Farklı görüşle temas var ama kutuplaşma algısı daha yüksek
Gençlerin %86,7’si sosyal medyada farklı görüşlere sahip kişilerle karşılaştığını söylüyor. Buna karşın %72,3’ü sosyal medyanın kutuplaştırıcı etkisi olduğuna inanıyor.
Görsel 3 – Farklı görüşlerle karşılaşma (genel ve siyaset takibi)
| Segment | Katılıyorum (%) | Katılmıyorum (%) |
|---|---|---|
| Tüm örneklem | 86,7 | 13,3 |
| Siyasi gündemi nadiren takip | 75,8 | 24,2 |
| Siyasi gündemi çoğunlukla takip | 94,3 | 5,7 |
Görsel 4 – “Sosyal medya kutuplaştırıyor” algısı
| Segment | Kutuplaştırıyor (%) | Kutuplaştırmıyor (%) |
|---|---|---|
| Tüm örneklem | 72,3 | 27,7 |
| Siyasi gündemi nadiren takip | 65,3 | 34,7 |
| Siyasi gündemi çoğunlukla takip | 75,2 | 24,8 |
Görsel 4B – “Farklı görüşle karşılaşma” kırılımı
| Kırılım | Kutuplaştırıyor (%) | Kutuplaştırmıyor (%) |
|---|---|---|
| Farklı görüşle karşılaşmıyorum | 37,3 | 62,7 |
| Farklı görüşle karşılaşıyorum | 77,5 | 22,5 |
TV gücünü kaybederken, yalan haber algısı dijitalde zirvede
Katılımcıların %72’si “Televizyon haber kanalları eski gücünü kaybetti” ifadesine katılıyor. “Televizyonlarda yalan haber yayılır” diyenler %52,5’te kalırken, “Sosyal medyada yalan haber yayılır” algısı %83,9’a çıkıyor.
Görsel 5 – TV’nin güç kaybı ve dezenformasyon algısı
| İfade | Katılıyorum (%) | Katılmıyorum (%) |
|---|---|---|
| Televizyon haber kanalları eski gücünü kaybetti | 72,0 | 28,0 |
| Televizyonlarda yalan haber yayılır | 52,5 | 47,5 |
| Sosyal medyada yalan haber yayılır | 83,9 | 16,1 |
Dezenformasyon: “Toplum daha çok maruz kalıyor” algısı
“Bireysel olarak dezenformasyona maruz kalıyorum” diyenlerin oranı %52,3. “Toplumsal maruziyet yaygın” diyenler %75,5 ile daha yüksek. Siyaseti çoğunlukla takip edenlerde her iki algı da yükseliyor.
| Gösterge | Tüm örneklem Katılıyorum (%) | Siyaseti nadiren takip (%) | Siyaseti çoğunlukla takip (%) |
|---|---|---|---|
| Bireysel maruz kalıyorum | 52,3 | 39,5 | 63,9 |
| Toplumsal maruziyet yaygın | 75,5 | 57,3 | 88,5 |
Güven, özgürlük ve “yabancı fon” refleksi
“Yerli haber kaynakları daha güvenilir” diyenler %46,7. “Türkiye’de medya özgür” diyenlerin oranı %33,5. Ayrıca %72,1 “bazı haber kaynaklarının/gazetecilerin yabancılarca fonlanmasına karşıyım” derken, %81,6 “devletin yalan haberle mücadelede cezalandırma yetkisi olmalı” görüşünü paylaşıyor.
Görsel 7 – Güven ve regülasyon göstergeleri
| Gösterge | Katılıyorum (%) | Katılmıyorum (%) |
|---|---|---|
| Yerli haber kaynakları daha güvenilir | 46,7 | 53,3 |
| Türkiye’de medya özgür | 33,5 | 66,5 |
| Kamu medyası özel medyadan daha güvenilir | 51,1 | 48,9 |
| Bazı haber kaynaklarının/gazetecilerin yabancılarca fonlanmasına karşıyım | 72,1 | 27,9 |
| Devletin yalan haberle mücadelede cezalandırma yetkisi olmalı | 81,6 | 18,4 |
Gençler kendine görece güveniyor, başkalarına daha az
Kısa bir haberi gördüğünde kaynağa gidip tam içeriği tükettiğini söyleyenlerin oranı %73,7. Paylaşım yapmadan önce kaynağa gidip tam içeriği tükettiğini belirtenler %81,8. Buna karşın “İnsanlar paylaşmadan önce kaynağa gidip tam içeriği okur/izler” algısı %50,9’da kalıyor.
Görsel 8 – Doğrulama ve paylaşım öncesi kontrol
| Başlık | Evet / çoğunlukla (%) | Hayır / nadiren (%) |
|---|---|---|
| Kısa haberin kaynağına gidip tüm yazıyı okurum/izlerim | 73,7 | 26,3 |
| Paylaşmadan önce kaynağa gidip tam içeriği tüketirim (tüm örneklem) | 81,8 | 18,2 |
| İnsanlar paylaşmadan önce kaynağa gidip tam içeriği okur/izler | 50,9 | 49,1 |
Doğrulama kanalları, engeller ve “hata yapmış olabilirim” kabulü
Yanlış bilgiyle karşılaşıldığında en sık başvurulan doğrulama kanalları resmi kaynaklar (%22,2) ve internet aramaları (%21,5). Fact-checking sitelerinin payı %6,8. Doğrulamayı engelleyen en büyük neden “Kaynağa güveniyorum” (%54).
Görsel 9 – Doğrulama kanalları ve engeller
| Yöntem / engel | Oran (%) |
|---|---|
| Resmi kaynaklar (doğrulama yöntemi) | 22,2 |
| İnternet aramaları (doğrulama yöntemi) | 21,5 |
| Sosyal medya (doğrulama yöntemi) | 15,8 |
| Akademik kaynaklar (doğrulama yöntemi) | 12,3 |
| Geleneksel medya (doğrulama yöntemi) | 12,2 |
| Arkadaş/aile (doğrulama yöntemi) | 9,1 |
| Fact-checking siteleri (doğrulama yöntemi) | 6,8 |
| Kaynağa güveniyorum (engel) | 54 |
| Benim için önemli değil (engel) | 25 |
| Sunuş biçiminden etkileniyorum (engel) | 8 |
| Popülerliğinden etkileniyorum (engel) | 4 |
| Zaman kısıtı (engel) | 4 |
Ayrıca %54,7’si istemeden yanlış haber paylaşmış olabileceğini kabul ediyor. Yanlış paylaşım fark edildiğinde en yaygın iki aksiyon; düzeltme notu ekleyip doğru bilgiyi paylaşmak (%36,7) ve paylaşımı silip doğru bilgiyi paylaşmak (%35,5).
| Başlık | Oran (%) |
|---|---|
| “İstemeden yanlış haber paylaşmış olabilirim” – Evet | 54,7 |
| “İstemeden yanlış haber paylaşmış olabilirim” – Hayır | 45,3 |
| Düzeltme notu ekleyip doğru bilgiyi paylaşıyorum | 36,7 |
| Paylaşımı silip doğru bilgiyi paylaşıyorum | 35,5 |
| Paylaşımı siliyorum | 16,1 |
| Hiçbir şey yapmıyorum | 7,5 |
| Fikrim yok | 4,2 |
| Yakınlarım yanıltıcı bilgi paylaşınca düzeltmeye çalışırım | 40,2 |
| Medya kuruluşu yalan haber yayarsa takibi bırakırım | 43,4 |