2017’de 941 ile zirve yapan madde bağlantılı ölüm sayıları 2022’ye kadar geriledi. 2023 ve 2024’te artış dönemi yaşandı. 2024’te toplam 427 MBÖ (madde bağlantılı ölüm) kaydedildi. 2024 verilerinde sentetik kannabinoid (bonzai) ve metamfetamin öne çıktı. Ölümlerde, bonzai 204, metamfetamin 142 vakada saptandı; 2017 zirvesinden itibaren uzun dönem düşüş korunurken 2024’te belirgin bir artış yaşandı. (Bu haberde, aksi belirtilmedikçe Türkiye verileri: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2025 (ATK)’den alınmıştır.)
Ölüm konusunda öne çıkan bulgular
- Türkiye genelinde, Adli Tıp Kurumu’nun otopsi ve toksikoloji bulguları ile adli soruşturma kayıtlarına dayanarak doğrudan madde kullanımıyla bağlantısı saptanan ölüm sayıları: 2017’de 941, 2018’de 657, 2019’da 342, 2020’de 314, 2021’de 270, 2022’de 246, 2023’te 300, 2024’te ise 427 oldu. Buna göre, 2024 yıllık artış oranı %42,3. 2017 ile 2024 arasında toplam düşüş %54,6.
- 2024’te ölüm vakalarının %57,1’i çoklu madde kullanımıyla ilişkili. Bu oran, 2021’de %57,4, 2022’de %62,2 ve 2023’te %61,6 olarak ölçülmüş.
- 2024’te bonzai %47,6 oranla 204 vakada, metamfetamin %33,3 oranla 142 vakada tespit edildi.
- 2024 cinsiyet dağılımı: erkek %93,7 (400), kadın %6,3 (27). Yaş ortalaması 34,7.
- 30 yaş altı %37,5, 30-39 yaş %33,3, 40+ %29. 15-18 yaşta 6 ölüm, 15-64 yaş dışı toplam 4 vaka var.
2017-2024 eğilimi
2017’deki zirvenin ardından 2018-2022 arasında kademeli düşüş görüldü. 2023’te artış dönemi başladı, 2024’te 427 ile belirgin yükseliş teyit edildi. Bu tablo, uzun dönemli düşüş eğiliminin kırılganlaştığını gösteriyor.
| Yıl | Ölüm sayısı |
|---|---|
| 2017 | 941 |
| 2018 | 657 |
| 2019 | 342 |
| 2020 | 314 |
| 2021 | 270 |
| 2022 | 246 |
| 2023 | 300 |
| 2024 | 427 |
Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2025, ATK verileri.
Grafik: 2017-2024 madde bağlantılı ölümler, yıllık toplam. Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2025, ATK verileri.
Hangi maddeler öne çıkıyor?
2024’te en fazla ölüme yol açan maddeler sentetik kannabinoid (bonzai) ve metamfetamindir. Bonzai’nin 2024’teki görülme oranı %47,6 ve vaka sayısı 204’tür. Metamfetaminin 2024’te görülme oranı %33,3 ve vaka sayısı 142’dir. Bonzai tek başına ölüm nedeni olduğu vakalarda 2024’te 87’ye yükselmiştir. Metamfetaminin tek başına ölüm nedeni olduğu vakalar 2024’te 39’dur.
2024’te 204 vakada Bonzai saptanmıştır, 223 vakada saptanmamıştır. Oran yaklaşık %47,6’dır.
2024’te 142 vakada metamfetamin saptanmıştır, 285 vakada saptanmamıştır. Oran %33,3’tür. Tek başına metamfetamin kaynaklı ölüm 39 vakadır.
Sentetik kannabinoidlerin (bonzai) madde bağlantılı ölümler içindeki payı yıllar içinde dalgalandı. 2018’de yüksek bir seviyeden başlayan bu pay, 2019-2022 döneminde belirgin biçimde geriledi, 2023’te toparlandı ve 2024’te yeniden dikkat çekici bir artış gösterdi. Bazı yıllarda tek başına ölüm nedeni nadirken, 2024’te tekil bonzai kaynaklı ölümlerin belirgin biçimde yükseldiği görülüyor.
Metamfetamin, 2018’den itibaren ölümlerde giderek daha görünür hale geldi ve 2020-2022 aralığında en yüksek düzeylerine ulaştı. 2023 ve 2024’te göreli bir gerileme olsa da etkisini korudu. Tek başına metamfetamin kaynaklı ölümler, 2022’deki zirvenin ardından 2023 ve 2024’te azalma eğilimine girdi.
Genel resimde 2024’te en fazla ölüme sebebiyet veren maddeler bonzai ve metamfetamindir. Ancak yıl özelinde risk sıralaması değişti ve metamfetamin önceki yıla kıyasla ikinci sıraya geriledi.
Tekil ve çoklu madde kullanımı
2024 yılı itibarıyla madde bağlantılı ölümlerin çoğunda birden fazla madde söz konusu. Çoklu madde kullanımı, kullanıcıların bir maddenin etkisini artırmak ya da karışım etkisi elde etmek istemeleri nedeniyle yaygınlaşıyor ve toksisiteyi artırarak ölüm riskini yükseltiyor.
Çoklu madde kullanımının payı 2024’te %57,1’dir. 2021-2023 dizisinde %57,4, %62,2 ve %61,6 olarak seyretti.
Analiz ve strateji çerçevesi
Türkiye’de madde kullanım eğilimleri yalnızca nicelik bakımından değil, nitelik olarak da değişiyor. Bu verilerle ilgili hepsiveri.com‘un önceki çalışmalarına bakılabilir.
Bu değişim, dünya ve Avrupa’daki örüntülerle paralel seyrederken sentetik kannabinoidlerin yaygınlaşması riski büyütüyor. Bu tablo, yeni psikoaktif maddelerin (NPS) küresel ölçekte artan risklerinin yerelde de etkili olabileceğine işaret ediyor.
Yeni nesil maddelerin düşük maliyet, dijital iletişimle kolay erişim ve hızlı etki özellikleri nedeniyle özellikle genç nüfus daha kırılgan durumda. Bu nedenle uyuşturucu sorununa karşı mücadelenin yalnızca arzla mücadele ve ceza eksenli değil, çok disiplinli bir yaklaşımla yürütülmesi gerekiyor.
Sentetik kannabinoidlerin bileşenleri sıklıkla değiştirilerek kontrol dışı kimyasallarla çeşitlendirilebiliyor. Bu durum, tespit süreçlerini ve kontrol tedbirlerinin güncellenmesini zorlaştırıyor. Günümüzün karmaşık madde kullanım dinamikleri, çok boyutlu, bütüncül ve esnek stratejiler gerektiriyor.
Demografik görünüm 2024
Ölümlerin 2024 profiline göre yaş ortalaması 34,7’dir. 30 yaş altı %37,5, 30-39 yaş %33,3, 40+ %29’dur. 15-18 yaş grubunda 6 ölüm, 15-64 yaş aralığı dışındaki vaka sayısı 4’tür. Cinsiyette erkek oranı %93,7, kadın oranı %6,3 olarak kaydedilmiştir.
| Kırılım | Değer |
|---|---|
| Yaş ortalaması | 34,7 |
| 30 yaş altı payı | %37,5 |
| 30-39 yaş payı | %33,3 |
| 40+ yaş payı | %29 |
| 15-18 yaş ölüm sayısı | 6 |
| 15-64 yaş dışı vaka sayısı | 4 |
| Erkek | %93,7 (400) |
| Kadın | %6,3 (27) |
Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu 2025, ATK verileri.
Uyuşturucuyla mücadele için önerilen stratejik odaklar şöyle:
Raporda, bazı stratejik odaklar şöyle sıralanmış:
Veri temelli analizler: Bölgesel dağılım, kullanıcı profilleri, risk faktörleri ve ölümlere dair güncel, güvenilir verilerin toplanması ve istatistiksel analizlere dayalı politika üretimi.
Çok paydaşlı iş birliği: Kamu kurumları, yerel yönetimler, sağlık sektörü, sivil toplum, üniversiteler ve medya arasında koordinasyonun güçlendirilmesi.
Esnek ve güncellenebilir stratejiler: NPS’lerin yapısı, yayılma hızı ve teknolojik gelişmelere bağlı değişkenlik nedeniyle izleme ve müdahale stratejilerinin düzenli güncellenmesi.
Kolluk ve kamu personeli eğitimleri: Kaçakçılık ve pazar dinamiklerindeki değişime paralel eğitimlerin artırılması, uygulamaya dönük içeriklerle güçlendirilmesi.
Toplum ve riskli hedef gruplar için eğitim: Riskli bölgelerde aileler ve gençlere yönelik önleyici eğitim ve rehabilitasyon projelerinin yaygınlaştırılması.
Medya ve farkındalık çalışmaları: Yazılı, görsel ve işitsel kanallar üzerinden bilinçlendirme kampanyalarının artırılması.
Kaynaklar
- Türkiye Uyuşturucu Raporu 2025, ATK verileri, Ölüm İstatistikleri, EGM Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı. https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/Duyurular/2025/10/2025-Uyusturucu-Raporu.pdf
- European Union Drugs Agency. European Drug Report 2025. https://www.euda.europa.eu/publications/european-drug-report/2025_en
- CDC National Center for Health Statistics. Provisional Drug Overdose Data. https://www.cdc.gov/nchs/nvss/vsrr/drug-overdose-data.htm
- World Health Organization. Opioid overdose bilgi sayfası. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/opioid-overdose
- United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2025. https://www.unodc.org/unodc/data-and-analysis/world-drug-report-2025.html
Not: Bu çalışma, Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu kayıtları ve otopsi bulgularıyla doğrudan madde bağlantısı teyit edilen ölümlere dayanır. Ülkeler arası karşılaştırmalarda tanım ve yaş kapsamı farklı olabileceği için ham oranlar birebir kıyaslanmamalıdır.
Haber: Onur Metin