Eurostat’a göre AB’de 2022’de kişi başına 132 kg gıda israfı üretildi; bunun %54’ü hanelerden (72 kg/kişi) geliyor. Toplam israf 59,2 milyon ton. Ülke bazında en yüksek israf Kıbrıs (294 kg) ve Danimarka (254 kg)’da; en düşük İspanya (65 kg), Slovenya (71 kg) ve Hırvatistan (72 kg)’da. (European Commission)
AB genelinde kişi başı israfın sektörlere göre bileşimi (2022)
| Sektör | kg/kişi |
|---|---|
| Birincil üretim | 10 |
| İşleme–imalat | 25 |
| Perakende | 11 |
| Restoran–yeme-içme | 15 |
| Haneler | 72 |
| Toplam (AB-27 ort.) | 132 |
Kaynak: Eurostat “Gıda israfı, her bir AB sakini için ortalama 132 kg, 2022”. (European Commission)
Kişi başı gıda israfında ilk 5 ve son 5 ülke (AB, 2022)
En yüksek 5
| Sıra | Ülke | kg/kişi (2022) |
|---|---|---|
| 1 | Kıbrıs | 294 |
| 2 | Danimarka | 254 |
| 3 | Yunanistan | 193 |
| 4 | Portekiz | 185 |
| 5 | Malta | 162 |
En düşük 5
| Sıra | Ülke | kg/kişi (2022) |
|---|---|---|
| 1 | İspanya | 65 |
| 2 | Slovenya | 71 |
| 3 | Hırvatistan | 72 |
| 4 | Macaristan | 95 |
| 5 | Bulgaristan | 101 |
Kaynak: Eurostat (ülke kırılımları, 2022). (European Commission)
Türkiye: hane halkı gıda israfı
AB üyesi olmadığı için Türkiye’ye dair “toplam gıda israfı (kg/kişi)” Eurostat göstergesinde yer almıyor. UNEP – Food Waste Index 2024’e göre Türkiye’de hane halkı gıda israfı 2022’de ~102 kg/kişi. Bu değer yalnızca haneleri kapsıyor; perakende ve yeme-içme dâhil toplam tüketici düzeyi için birleşik bir Türkiye rakamı raporda yayımlanmadı. (UNEP 2024’e atıf veren TÜBA raporu, 2021 tahmini 93 kg/kişi’den 2022’de 102 kg/kişi’ye güncellendiğini de not etmişti.) (Türkiye Bilimler Akademisi)
Neden “hane” vurgusu?
Eurostat’ın AB göstergesi tüm aşamaları (üretim–imalat–perakende–yeme-içme–haneler) kapsayan toplam israfı verirken, UNEP’in birçok ülke için sunduğu en sağlam veri hane halkı katmanı üzerinedir. Bu nedenle Türkiye için burada hane rakamı kullanılmıştır. (European Commission)
Bu veriler ne söylüyor?
- Politika önceliği: haneler. AB’de toplam israfın yarısından fazlası hanelerde. Davranışsal müdahaleler (alışveriş planlama, porsiyonlama, artan yemeği değerlendirme) ve yerel kampanyalar kısa vadede fark yaratabilir. (Food Safety)
- Ülke farkları büyük. Kişi başı israfta Kıbrıs–Danimarka gibi ülkeler AB ortalamasının çok üzerinde; İspanya–Slovenya–Hırvatistan gibi ülkeler daha düşük. Bu farkta ölçüm kapsamı, yeme alışkanlıkları ve gıda hizmetleri sektörü payı etkili olabilir. (European Commission)
- Küresel bağlam: UNEP’e göre 2022’de dünyada 1,05 milyar ton gıda israf edildi; bunun %60’ı hanelerde. AB eğilimi, küresel resimle uyumlu. (UNEP – UN Environment Programme)
AB ortalaması ve seçilmiş göstergeler (2022)
| Gösterge | Değer | |
|---|---|---|
| Kişi başı gıda israfı (AB-27) | 132 kg/kişi | |
| Toplam gıda israfı (AB-27) | 59,2 milyon ton | |
| Hane payı (kg/kişi, AB-27) | 72 | |
| Hane payı (yüzde, AB-27) | %54 |
Türkiye – hane halkı gıda israfı
| Gösterge | Değer | Kapsam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Hane halkı gıda israfı (2022) | 102 kg/kişi | Sadece haneler | (Türkiye Bilimler Akademisi) |
Bilgi: Türkiye: UNEP Food Waste Index 2024; Türkiye için hane halkı tahmini 102 kg/kişi (2022) — TÜBA’nın 2024 raporunda UNEP 2024’e atfen yer alır.
Kaynaklar: (Türkiye Bilimler Akademisi)