Freedom House’un 13 Kasım 2025’te yayınladığı ‘Freedom on the Net 2025’ raporunda, Türkiye 31/100 puanla ‘Özgür Değil’ (Not Free) statüsünde yer aldı. Rapor, Türkiye’yi Mısır, Pakistan, Rusya ve Venezuela ile birlikte, son 15 yılda internet özgürlüğünde “en sert düşüşü yaşayan” ülkelerden biri olarak tanımlıyor. Bu durum, raporda “dijital baskının otoriter devletlerde rejim güvenliği için elzem hale geldiğini” gösteren bir model olarak sunuluyor.
Yetkililer, yönetime yönelik zorluklar ve protesto dönemlerinde çevrimiçi alan üzerindeki kontrolü sistematik biçimde yoğunlaştırıyor; bu tablo hem erişimde teknik kesintiler hem de içerikte doğrudan müdahalelerle birleşen, uzun süredir derinleşen bir baskı mimarisine işaret ediyor.
Bu değerlendirme Freedom House’un Freedom on the Net 2025 raporunun 13 Kasım 2025 tarihli bulgularına, 2024–2025 olay penceresindeki ölçümlere ve Türkiye ülke notlarına dayanmaktadır.
Saha örnekleri baskının operasyonel doğasını açığa çıkarıyor. Olay anlarında bağlantı yavaşlatma/kesinti, dönemsel platform ve hesap müdahaleleri, ve 7545 sayılı Siber Güvenlik Yasası ile genişleyen veri erişimi + cezai hükümler; dijital kamusal alanın dengesini kalıcı biçimde bozuyor.
Yasal zeminde Mart 2025’te yürürlüğe giren 7545 sayılı Siber Güvenlik Yasası, mahkeme kararıyla Türkiye’de depolanan her türlü veriye geniş erişim, kişisel bilgileri vermeyi reddedenler için cezai yaptırımlar ve siber güvenlik bağlamındaki “yanlış bilgi”yi beş yıla kadar hapisle cezalandırma hükümleriyle mahremiyet ve ifade özgürlüğü üzerinde kalıcı riskler yaratıyor. Cezai pratiğin sürekliliği de tabloyu tamamlıyor. Temmuz 2024’te Mezopotamya Ajansı’ndan sekiz Kürt gazeteci altışar yıl hapse mahkûm edildi; her ne kadar uzun tutuklulukların göreli azalışı sınırlı bir iyileşme üretmiş olsa da, kovuşturmalar ve idari-teknik müdahaleler caydırıcılığı yüksek tutuyor. Bu çizgi, 2013’deki Gezi Parkı Protestoları sonrası başlayan ve raporda belirtildiği üzere, o dönem başbakan olan ve 2014’ten beri cumhurbaşkanlığı görevini yürüten Recep Tayyip Erdoğan’ın “çevrimiçi hakaret” gerekçesiyle çok sayıda kişiye karşı cezai suçlamalarda bulunması ve siyasi liderliği eleştiren içeriği kaldırmak için platformları zorlayan yasaların çıkarılmasıyla kurumsallaşan bir baskı sürekliliğinin güncel uzantısı niteliğinde.
Temmuz 2024 – Mart 2025 arası engellemeler
Kayseri’de Temmuz 2024’te patlayan şiddet olayları sırasında bölgede sosyal platformlar günler boyunca ağırlaştı; kullanıcılar videoları yükleyemedi, canlı yayınlar takıldı, içerik dolaşımı koptu. Ardından, Ağustos 2024’te Türkiye’de Instagram’a erişim dokuz gün boyunca engellendi. Mart 2025’te ise İmamoğlu soruşturması dalgasında X’te hesap ve içerik erişimleri 42 saat boyunca devam eden kısıtlarla gündem yeniden çevrimiçi alanda şekillendi.
- Kayseri (Tem 2024): Sonuç: Bölgesel mobilizasyon kapasitesi azaldı; video/ canlı yayın akışları kesildi.
- Instagram (Ağu 2024): Sonuç: Haber ve saha içeriği görselliğinin dolaşımı kesildi; arşiv sürekliliği zedelendi.
- X kısıtları (Mar 2025 – 42 saat): Sonuç: Protesto haber akışı ve teyit döngüsü yavaşladı; alternatif kanallara göç arttı.
Hükümet yanlısı trol ağlarının koordineli anlatı yönetimi, açık sansüre başvurmaksızın kamusal söylemi bozan ek bir katman olarak çalışıyor. Teknik fren, yargısal/idarî müdahale ve manipülasyon aynı politik döngü içinde senkronize çalışıyor.
Küresel söylem manipülasyonu ve Türkiye pratiği
FOTN 2025 raporuna göre, 15 yıllık izleme süreci boyunca küresel olarak en istikrarlı düşüş gösteren gösterge, “çevrimiçi bilgi kaynaklarının hükümet veya diğer güçlü aktörler tarafından manipüle edilmesi” oldu.
Rapor, bu manipülasyon kampanyalarının çevrimiçi alanları yeniden şekillendirdiğini ve yaygın yöntemleri şöyle sıraladığını belirtiyor:
- Sıradan internet kullanıcıları gibi görünen ücretli yorumcular (troller).
- Güvenilir mecraları taklit eden sahte haber siteleri.
- Yapay zekâ (AI) tarafından üretilen yanıltıcı içerikler.
- Açık veya resmi bir bağlantısı olmayan hükümet yanlısı sosyal medya influencer’ları.
Bu küresel tespitler, Türkiye’de gözlemlenen koordineli trol ağları ve hükümet yanlısı anlatı yönetimini doğrudan yansıtmaktadır.
Bu bulgular, Freedom on the Net 2025 Türkiye ülke notları ve raporun 2024–2025 kapsama dönemi olay kayıtlarından derlenmiştir.
Her bir kısıtlama kararı, toplumun bilgiye erişim hakkı ve demokratik katılımı için daha geniş bir dayanışma gerekliliğini ortaya koyuyor. İnternetin geleceğinin, devletlerin teknolojiyi nasıl kullanacağından çok, toplumların dijital haklarına ne şekilde ve ne kadar sahip çıktığıyla belirleneceğini unutmamak gerekiyor.
Hızlı bakış
13 Kasım 2025 günü Freedom House tarafından yayınlanan, Freedom on the Net 2025 raporuna göre, Türkiye’nin FOTN 2025 toplam skoru 31/100 olarak görülüyor. Bu puanın Türkiye’ye kazandırdığı statü ise “Özgür Değil”.Türkiye için “erişim” kırılımı 25 puanda 13, “içerik” kırılımı 35 puanda 10, “haklar” kırılımı ise 40 puanda 8 olarak görünüyor.
Türkiye, Avrupa sıralamasında değerlendirmeye alınan ülkeler arasında ise internetin en az özgür olduğu ülke konumunda ve son sırada.
Türkiye’nin üzerinde internet alanında 6 temel kontrolün tamamı görünüyor. Tutuklama, fiziki saldırı, manipülasyon, kasıtlı kesinti, siyasi içerik engeli, platform engeli.
Türkiye’nin FOTN puanı 2011’de 55 puanken, 2025’te 31 puan seviyesine düştüğü görülüyor.
Türkiye’nin karnesi – Puan yapısı ve konum
Türkiye’nin 2025 FOTN karnesine bakıldığında, devam eden sebeplerle ilgili olarak puanlarının düşük olmaya devam ettiği görülüyor. Türkiye, erişim engelleri kategorisinden 13, içerik kısıtlamaları kategorisinden 10, kullanıcı hakları ihlallerinden 8 puan almış.
| Kategori | Maks. | Türkiye | Açıklama |
|---|---|---|---|
| A. Erişim Engelleri | 25 | 13 | Altyapı ve maliyet bariyerleri; olay anlarında throttling/engelleme kapasitesi. |
| B. İçerik Kısıtlamaları | 35 | 10 | Sansür, içerik kaldırma ve manipülasyon dinamikleri. |
| C. Kullanıcı Hakları İhlalleri | 40 | 8 | Gözetim, cezai yaptırımlar, fiziki risk. |
| TOPLAM | 100 | 31 | Statü: Özgür Değil (Not Free) |
“Puan kırılımı; olay anlarında kasıtlı yavaşlatma/engelleme (A3), içerikte kaldırma/manipülasyon (B2–B5) ve gözetim-mahremiyet riski (C4–C6) eksenlerinde yoğunlaşıyor.”
Türkiye, Avrupa içinde listenin en sonunda yer alıyor. Bütün Dünya’daki özgür erişim puanlarına bu etkileşimli grafikten bakılabilir.
Türkiye’de içerik alanında iki eksen – Sansür/kaldırma ve manipülasyon
Doğrudan sansür ve hesap/ileti müdahalesi
İmamoğlu sürecinde X’te seçili hesap/iletilere mahkeme kaynaklı erişim kısıtları uygulandı; bağımsız medya hesaplarında görünürlük düşüşü ve erişim kesintileri raporlandı. Mart–Mayıs 2025 tarihleri arasında, hesap bazlı bir engelleme politikası uygulandı.
Basına da doğrudan yansıyan bu engelde, haberleşme verimliliği düşüyor; yayın sürekliliği ve arşiv bütünlüğü kırılganlaşıyor.
Hükümet yanlısı manipülasyon ve troll ağları
FOTN’nin 15 yıllık serisinde en tutarlı düşüş “güçlü aktörlerin bilgi manipülasyonu” göstergesinde; Türkiye’nin B5 puanı 4 üzerinden 1, koordineli manipülasyonun kurumsallaştığını ima ediyor.
Rapora göre, gizli yorumcu ve trol ağlarıyla, yapay organiklik üretiliyor. AI ile ölçeklenen dağıtımda, otomasyonla hız ve hacim artıyor. Marka-başlık taklidi ile güven transferi ve klik tuzakları kuruluyor. Brigading ve astroturfing adı verilen yöntemle de koordineli beğeni – rapor – trend sürükleme sağlanıyor.
Haklar alanı – Cezai rejim ve kurumsallaşan gözetim
Ceza tehdidi ve kovuşturmalar
Rapora göre, siyasi/toplumsal içerik üreten gazeteci, aktivist ve kullanıcılar için fiilî yaptırım riski sürüyor. Uzun tutuklulukların görece azaldığı dönemler olsa da kovuşturmalar ve hesabî müdahaleler caydırıcılığı yüksek tutuyor.
Rapor verisi, Türkiye’nin internet alanında altı temel kontrolün tamamını eşzamanlı kullanan ülkeler arasında konumlandığını teyit ediyor. Bu kontroller “sosyal medya ya da iletişim platformlarının engellenmesi”; “siyasal, toplumsal veya dinî içeriklerin engellenmesi”; “BİT (bilgi ve iletişim teknolojileri) ağlarının kasıtlı olarak kesintiye uğratılması”; “hükümet yanlısı yorumcuların – trollerin çevrimiçi tartışmaları manipüle etmeleri”; “blog yazarı veya BİT kullanıcısının siyasal/toplumsal içerik nedeniyle gözaltına alınması, tutuklanması ya da uzun süreli olarak özgürlüğünden yoksun bırakılması” ve “blog yazarı veya BİT kullanıcısı fiziksel saldırıya uğraması ya da öldürülmesi” olarak sınıflanmış durumda. Bu 6 kontrolün tamamını kullanan, Türkiye dışındaki diğer ülkeler, Bangladeş, Çin, Küba, Hindistan, İran, Myanmar (Burma), Pakistan, Rusya ve Venezuela olarak sıralanmış. Bu ülkeler de “Özgür Değil” olarak geçiyor.
Toplam puanın 31/100’e gerilemesi, erişimde kasıtlı yavaşlatma ve platform temelli kesintiler (A3), içerikte sistematik müdahale ve düşük şeffaflık (B2–B3–B5) ile kullanıcı haklarında genişleyen gözetim yetkileri (C4–C6) bileşiminin sonucudur. Uzun tutuklulukların göreli azalması (C3’te sınırlı iyileşme) cezai riskin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; tersine, soruşturma/kovuşturma sürekliliği ile hesap/erişim odaklı idari-tekno tedbirler birlikte işletilerek çevrimiçi ifade üzerinde kalıcı bir caydırıcı etki üretiliyor.”
7545 sayılı Siber Güvenlik Yasası nasıl etkiliyor?
Yargı kararıyla Türkiye’de depolanan her türlü veriye erişim; veri lokalizasyonu ve kurumsal teslim yükleri artıyor. Devletin bu geniş veri erişimi interneti riskli bir alan haline getiriyor.
Talep edilen kişisel bilgiyi vermeyen bireylere cezai yaptırımlar; itiraz asimetrisi büyüyor.
Özellikle veri sızıntıları hakkında “yanlış bilgi yayma” fiiline 5 yıla kadar hapis öngören çerçeve; siyasal eleştiriyi kriminalize etme riski.
7545; geniş veri erişimi, bilgi vermeme cezası ve “yanlış bilgi” suç tipinin geniş yorum riskleri üzerinden hem mahremiyeti hem de ifade özgürlüğünü etkileyen bileşik bir rejim kuruyor.
| Boyut | Düzenek | Etki | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Mahremiyet | Yargı kararıyla geniş veri erişimi | Gözetim kapsamı büyür | Veri maruziyeti ↑, itirazda asimetri |
| Mahremiyet | Bilgi vermeme eylemine ceza | Hak arama davranışı bastırılır | Sessiz uyum, şeffaflık erozyonu |
| İfade | “Yanlış bilgi” (sızıntı bağlamı) | Eleştirel içerik kriminalizasyonu | Otosansür, editoryal temkin |
| Yayın | İçerik/hesap müdahalesi | Yayın sürekliliği kırılır | Erişim kaybı, arşivde delik |
Rapordan gelecek uyarısı: Ufuktaki 3 yeni tehdit
Freedom on the Net 2025 raporu, internet özgürlüğünün yakın geleceğini etkileyecek üç yeni gelişmeye dikkat çekiyor:
Yapay zekâ egemenliği (AI Sovereignty) tehdidi
Hükümetlerin, yerel değerlere veya ulusal güvenliğe dayalı “egemen YZ” sistemleri geliştirmesi. Rapor, otoriter ülkelerde bu yatırımların, mevcut sansür ve gözetim çabalarını artırmak için kötüye kullanılabileceği uyarısında bulunuyor.
Uydu internetinin yükselişi (Starlink vb.)
Yeni uydu sağlayıcıları, özellikle kırsal ve savaş bölgelerindeki toplulukları internete bağlıyor. Ancak bu şirketler, sansür ve gözetim talepleri konusunda hızla hükümet baskısıyla karşı karşıya kalıyor.
Çevrimiçi anonimliğin sonu
Hem demokratik hem de otokratik ülkelerde, özellikle “çocukları koruma” gibi meşru amaçlar öne sürülerek artan kimlik ve yaş doğrulama sistemleri , mahremiyet ve ifade özgürlüğü için bir “kriz” yaratıyor.
Haberde geçen terimler
- Throttling:Trafiğin kasten yavaşlatılması; görüntü, canlı yayın ve yüklemeleri fiilen işlevsiz kılar.
- Veri lokalizasyonu:Şirketlerin kullanıcı verilerini ülke içinde depolamasını zorunlu kılan yaklaşım; erişim ve teslim risklerini artırır.
- Brigading:Koordineli raporlama/beğeni/yorum dalgalarıyla görünürlük manipülasyonu.
- Astroturfing:Sahte taban hareketi görünümü vererek destek algısı üretme yöntemi.
Ne yapılabilir? – Politika ve pratik öneriler
Erişim kısıtları ve içerik kaldırma kararları; kapsam–süre–gerekçe ve uygulama yöntemi (URL/IP/DNS/DPI) ile kamuya açık bir portala anlık raporlanmalı; muhataplara bildirim ve bağımsız itiraz yolu zorunlu olmalıdır. Orantılılık ilkesi gereği tedbirler olay bazlı, coğrafi ve süre bakımından daraltılmalı; periyodik gözden geçirme kural hâline gelmelidir. Platformlar düzenli insan hakları etki analizi yürütmeli; devlet talepleri ve yaptıkları kaldırma/engelleme işlemlerini ayrıntılı şeffaflık raporlarıyla yayımlamalıdır. Veri erişimi yalnızca dar kapsamlı mahkeme kararıyla, sınırlı saklama süresi ve bağımsız denetim şartıyla yürütülmeli; şifreleme ve anonimlik araçları kriminalize edilmemeli, gazetecilik amaçlı kamusal yarar istisnası açıkça düzenlenmelidir. Bu paket, FOTN’nin A–B–C göstergelerinde doğrudan iyileşme üretir.
Kaynaklar
Freedom House – Freedom on the Net 2025 (Türkiye ülke sayfası ve metodoloji)
NetBlocks ve bağımsız ölçüm raporları – Bölgesel throttling ve platform kısıt pencereleri
BTK duyuruları ve basın haberleri – Instagram’a 9 gün erişim engeli
Mahkeme/Şirket açıklamaları – X (Twitter) hesap/ileti erişim kararları
Resmî Gazete – 7545 sayılı Kanun ve ikincil düzenlemeler