Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM), resmi söylemde “istihdama geçişi hızlandıran bir eğitim modeli” olarak konumlandırılıyor. Ancak sivil toplumun sahadan derlediği güncel veriler ve hak örgütlerinin raporları, uygulamanın özellikle yoksul çocuklar açısından çocuk işçiliğini büyüten bir kanal ve sistematik bir çocuk işçiliği mekanizması haline geldiğine işaret ediyor.
Aşağıdaki butonla, bu konudaki HepsiVeri podcastini dinleyebilirsiniz.
2024 takvim yılında, en az 71 çocuk işçi ölümü gerçekleşmiş. 2025 Kasım sonu itibarıyla en az 85 çocuk işçi çalışırken ölmüş. Bu ölümler arasında, en az 15 MESEM’li öğrencinin ölümü (2023–2024 ve 2024–2025 eğitim-öğretim yılları) de var. Bu toplamın içinde, MESEM kapsamında işyerine yönlendirildiği bilinen ve kayda girebilen vakalar. Bu bilgileri verirken neden “en az” dediğimizin sebebi ise, kayıtların resmi olarak olmaması. Yani, eğer bir çocuk iş kazası sonucu öldüğünde, basına yansıyor ve İSİG Meclisi (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi) kayıtlarına giriyorsa, ancak o durumda sayılıyor.
İSİG Meclisi’nin Ağustos 2025 sonunda yayınladığı sayılar şöyle.
Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) 2025 Eğitim İzleme Raporu’na göre 2024–2025 eğitim-öğretim yılında 15–18 yaş grubunda MESEM’e devam eden öğrenci sayısı 392.887. Öğrenciler, asgari ücretin belirli bir oranı kadar ücret alsa da, emeklilik primleri yatmıyor, işyerlerindeki koşullar büyük ölçüde patronların insafına bırakılıyor.
Bu tablo, Türkiye’de çocuk işçiliğinin mekânının tarımdan sanayi, inşaat ve hizmet sektörlerine kaydığı yönündeki tespitlerle birleşiyor. İSİG Meclisi, son yıllarda çocuk emeğinin özellikle organize sanayi bölgeleri ve sanayi sitelerinde yoğunlaştığını, MESEM’in de bu sürecin ana kanallarından biri haline geldiğini vurguluyor.
MESEM nasıl işliyor, risk nerede birikiyor?
MESEM’de (Mesleki Eğitim Merkezleri), en az ortaokul mezunu ve 14 yaşını doldurmuş çocuklar sisteme kaydolabiliyor; pratikte haftanın dört günü işletmede, bir günü okulda ders akışı var.
MESEM’in ölçeği de kritik: Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) 2025 Eğitim İzleme Raporu’na atıfla, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında 15–18 yaş grubunda MESEM’e devam eden öğrenci sayısı 392.887 olarak aktarılıyor.
Bu modelde öğrenciler belirli bir ücret alabiliyor. Ancak güncel saha anlatımları ve DW‘den DW’den Pelin Ünker’in haberine göre, değerlendirmeler, emeklilik primlerinin yatırılmaması ve çalışma koşullarının fiilen işveren inisiyatifine bırakılması gibi yapısal risklere dikkat çekiyor.
Kayıt dışı çocuk işçiler bu tabloda yok
Resmi istatistikler ve İSİG Meclisi’nin raporları, yalnızca kayıtlara girebilen ve görünür hale gelen vakaları kapsıyor. Oysa aynı dönemde:
TÜİK verileri, 15–17 yaş grubunda işgücüne katılan çocuk sayısının son yıllarda artış eğiliminde olduğunu, 2023’te bu yaş grubundaki çocukların işgücüne katılım oranının %22,1’e yükseldiğini gösteriyor.
Bianet’in TÜİK verilerine dayalı analizine göre, 15–17 yaş grubunda yaklaşık 1 milyon çocuk işgücünde ve uzmanlar MESEM öğrencileri, kayıt dışı çalışanlar ve 15 yaş altı çocuklar da eklendiğinde gerçek sayının 3–4 milyona yaklaştığını belirtiyor. Bianet’ten Nalin Öztekin, 5 Aralık 2025’te, hükümetin bir vitrin projesi olarak sunduğu MESEM’lerin aslında ne anlama geldiğini sorguluyor.
Support to Media Freedom‘dan Zerrin Sargut’un 7 Haziran 2024 tarihinde yayınladığı, “Çocuk işçiliği yasaklanmalı” haberine bakarak, MESEM’lerin 9 Aralık 2016 tarihinde başladığını görüyoruz.
Resmî veri ne söylüyor? “İşgücü” ile “çocuk işçiliği” arasındaki fark
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İstatistiklerle Çocuk 2024 yayınına göre 15–17 yaş grubunda işgücüne katılma oranı 2024’te %24,9 (erkek çocuklar %35,6; kız çocuklar %13,7). Bu gösterge “işgücüne katılımı” ölçer; “çocuk işçiliği”nin tamamını tek başına anlatmaz ama ölçeğin büyüklüğünü görünür kılar. (Kaynak: İstatistiklerle Çocuk 2024, TÜİK, 15 Nisan 2025)
Neden “en az 15 MESEM’li çocuk ölümü” deniyor?
MESEM’li çocuk ölümlerine dair “en az 15” ifadesi, kayıtlara girebilen ve kaynaklara yansıyan vakalara dayalı bir alt sınır olarak kullanılıyor. İSİG Meclisi’nin güncel derlemesi, bu ölümlerin özellikle sanayi ve inşaat gibi yüksek riskli alanlarda yoğunlaştığını vurguluyor. Verilerin yaklaşık %90’ı ulusal basın taramasından, kalan kısım ise aileler, mesai arkadaşları, sendikalar ve yerel basın aracılığıyla elde ediliyor.
Somut vakalar: “istatistik” değil, dosyası olan çocuklar
Mustafa Eti (Tekirdağ) – sigorta ve iş güvenliği iddiaları
T24’ten Mahsun Kılıç’ın “Yanarak ölen çocuk işçi Mustafa Eti’nin sigortası, kazanın olduğu gün yapılmış: Tutuklu iki sanığa tahliye” haberine göre, Tekirdağ’da bir tuğla fabrikasında gece vardiyasında çıkan yangında hayatını kaybeden çocuk işçi Mustafa Eti dosyasında, sigortanın kazanın olduğu gün yapıldığı bilgisi yer alıyor. Yani, Haberde ayrıca iş güvenliği uzmanının olay gecesi fabrikada olmadığı iddiası aktarılıyor.
Eren Dağ (Konya/Karapınar) – MESEM kapsamında görevlendirme ve yargı süreci
bianet’ten Osman Çaklı‘nın aktardığına göre 16 yaşındaki Eren Dağ, Konya Karapınar’da MESEM kapsamında çalıştığı işyerinde bir tarladaki elektrik panosunu tamire gönderildiği sırada elektrik akımına kapılarak 30 Temmuz 2024’te yaşamını yitirdi. Dosyada karar aşamasına gelindiği ve çocuğu MESEM’den iş yerine gönderen kamu görevlilerine dönük soru işaretlerinin sürdüğü, sanıklara ödül gibi cezalar verildiği ifade ediliyor.
Sağlık/meslek örgütleri ve kamuoyu tepkisi: “rapor vermeyeceğiz” eşiği
İzmir Aile Hekimleri Derneği (İZAHED) Başkan Yardımcısı Dr. Volkan Altan, MESEM’de çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırıldığına vurgu yaparak, MESEM’e işe giriş raporu düzenlemeyeceklerini açıkladı.
Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) ise 2025 tarihli açıklamasında, mağdurlarına çocukların da dahil olduğu iş cinayetlerinin toplumsal maliyetine işaret ederek “işçilerin iş cinayetlerinde ölmediği bir ülke” çağrısı yaptı ve çocuk işçilerin çalıştırıldığı riskli işletmelerde yaşanan ölümlere dikkat çekti.
Politika sorusu: “eğitim modeli” mi, çocuk koruma rejimi mi?
MESEM tartışması pratikte tek başına “mesleki eğitim” başlığıyla yönetilemiyor; çocuk işçiliği, işçi sağlığı ve güvenliği, yoksulluk ve denetim kapasitesi başlıklarının kesişiminde duran bir risk portföyüne dönüşmüş durumda. soL’dan Özgür Hüseyin Akış‘ın değerlendirmesi de MESEM’in “proje” olarak ele alınması gerektiğini, çocukların korunması ve denetim kapasitesinin artırılmadığı senaryoda riskin sistemikleştiğini tartışıyor. Bu noktada, Evrensel gazetesinden Ahmet Ergin‘in “Bakanlıklar böyle olursa” başlıklı yazısında, meselenin “mesleki yönlendirme” olmaktan çıkıp çocukların yaşam hakkı ve kamusal denetim kapasitesi tartışmasına dönüştüğü görülüyor. Ergin, yazısında, Milli Eğitim Bakanı ‘Yusuf Tekin’in bir tartışma üzerine cevabını aktarırken, “bakanın anayasal bir hak olan dinlenme hakkını, İş Kanunu’nda düzenlenen hafta tatili hakkını dahi yok sayacak kadar ileri gittiğini, çocuklar için dahi yasal hakları hiçe saydığını” söylüyor.
Kaynakça
- “MESEM: Çocuk işçiliğini kitleselleştirdi” haberi, Çağatay Turan Yıldırım – bianet, 14 Aralık 2025, https://bianet.org/haber/mesem-cocuk-isciligini-kitlesellestirdi-314503
- “Ucuz işçi tedariğinde çocukları seferber ediyorlar” haberi, Çağatay Turan Yıldırım – bianet, 5 Aralık 2025, https://bianet.org/haber/ucuz-isci-tedariginde-cocuklari-seferber-ediyorlar-314207
- “MESEM: Çocukların eğitim adı altında işçileştirilmesi” haberi, Nalin Öztekin – bianet, 5 Aralık 2025, https://bianet.org/haber/mesem-cocuklarin-egitim-adi-altinda-iscilestirilmesi-314216
- “Çocuğum MESEM’de vefat etti, neden hiç kamu görevlisi yargılanmıyor?” haberi, Osman Çaklı – bianet, 11 Aralık 2025, https://bianet.org/haber/cocugum-mesemde-vefat-etti-neden-hic-kamu-gorevlisi-yargilanmiyor-314399
- “MESEM: Eğitimin gölgesinde çocuk işçiliği” yazısı, Pelin Ünker – İSİG Meclisi (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi), 6 Aralık 2025, https://www.isigmeclisi.org/21498-mesem-egitimin-golgesinde-cocuk-isciligi-hazirlayan-pelin-unker
- “Memleket meselesi: MESEM proje(si) mi?” yazısı, Özgür Hüseyin Akış – soL Haber, 11 Aralık 2025, https://haber.sol.org.tr/haber/memleket-meselesi-mesem-projesi-mi-404083
- “İZAHED, MESEM’deki çocuk işçi ölümlerine tepki verdi: İşe giriş raporu vermeyeceğiz!” haberi, Muhittin Akbel – Ege’de SonSöz, 9 Aralık 2025, https://www.egedesonsoz.com/izahed-mesemdeki-cocuk-isci-olumlerine-tepki-verdi-ise-giris-raporu-vermeyecegiz
- “Yanarak ölen çocuk işçi Mustafa Eti’nin sigortası, kazanın olduğu gün yapılmış: Tutuklu iki sanığa tahliye” haberi, Mahsun Kılıç – T24, 11 Aralık 2025, https://t24.com.tr/haber/yanarak-olen-cocuk-isci-mustafa-eti-nin-sigortasi-kazanin-oldugu-gun-yapilmis-tutuklu-iki-saniga-tahliye,1282916
- “İşçilerin İş Cinayetlerinde Ölmediği Bir Ülke İstiyoruz!” açıklaması, Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD), 7 Aralık 2025, https://psikiyatri.org.tr/4072/iscilerin-is-cinayetlerinde-olmedigi-bir-ulke-istiyoruz
- “Eğitim İzleme Raporu 2025” rapor sayfası, Eğitim Reformu Girişimi (ERG), 24 Kasım 2025, https://egitimreformugirisimi.org/yayinlar/egitim-izleme-raporu-2025/
- “İstatistiklerle Çocuk 2024” (PDF), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 15 Nisan 2025, https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/istcocuk_2024.pdf
- “MESEM ve Çocuk İşçi Ölümleri Hakkında TMMOB İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Çalışma Grubu Değerlendirmeleri” açıklaması, TMMOB, 8 Ağustos 2024, https://www.tmmob.org.tr/icerik/mesem-ve-cocuk-isci-olumleri-hakkinda-tmmob-isci-sagligi-ve-guvenligi-calisma-grubu
- “Mesleki Eğitim Merkezi öğrencilerinin (çırakların) haklara ve özgürlüklere erişim raporu yayımlandı” duyurusu, FİSA Çocuk Hakları Merkezi, 27 Kasım 2024, https://chm.fisa.org.tr/mesleki-egitim-merkezi-ogrencilerinin-ciraklarin-haklara-ve-ozgurluklere-erisim-raporu-yayimlandi/
- “Çocuk İşçiliği” bilgi sayfası, Kayıhan Kesbiç – ERG, 28 Haziran 2022, https://egitimreformugirisimi.org/etraflica-cocuk-isciligi/
- “Bakanlıklar böyle olursa” yazısı, Ahmet Ergin – Evrensel, 14 Aralık 2025, https://www.evrensel.net/yazi/98278/bakanliklar-boyle-olursa
- “MESEM öğrencilerinin haklara ve özgürlüklere erişim raporu: İşten eve, evden işe hep iş” haberi, (yazar/tarih: sayfa üst bilgisinden teyit edilecek) – Evrensel, 27 Kasım 2024, https://www.evrensel.net/haber/535401/mesem-ogrencilerinin-haklara-ve-ozgurluklere-erisim-raporu-isten-eve-evden-ise-hep-is
- “MESEM: Eğitimin gölgesinde çocuk işçiliği” (DW Türkçe), Pelin Ünker – DW Türkçe, 4 Aralık 2025, https://www.dw.com/tr/mesem-e%C4%9Fitimin-g%C3%B6lgesinde-%C3%A7ocuk-i%C5%9F%C3%A7ili%C4%9Fi/a-75019108
Haber: Onur Metin – HepsiVeri